Ελένη Πανταζή
Η καθολική εφαρμογή της απαγόρευσης πώλησης καπνικών προϊόντων και αλκοόλ σε ανηλίκους εισέρχεται σε νέα φάση, με την παρουσίαση ενός ολοκληρωμένου οδικού χάρτη και επιχειρησιακού σχεδίου από τα συναρμόδια υπουργεία. Η πρωτοβουλία αυτή φιλοδοξεί να θέσει σαφείς κανόνες στην αγορά, να ενισχύσει τους ελέγχους και να διασφαλίσει ότι οι υφιστάμενες απαγορεύσεις εφαρμόζονται στην πράξη, χωρίς κενά και παραθυράκια.
Στο επίκεντρο της νέας στρατηγικής βρίσκεται η προστασία των ανηλίκων από επιβλαβείς συνήθειες, με έμφαση στην πρόληψη της εξάρτησης σε νεαρή ηλικία. Το νέο πλαίσιο συνδυάζει θεσμικές παρεμβάσεις με την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, δημιουργώντας ένα πιο αυστηρό αλλά και λειτουργικό σύστημα εποπτείας, που ενισχύει τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων σε όλη τη χώρα.
Παράλληλα, η εφαρμογή σύγχρονων τεχνολογικών λύσεων και η αυστηροποίηση των κυρώσεων σηματοδοτούν μια συνολική αλλαγή προσέγγισης στη δημόσια υγεία. Η Πολιτεία επιδιώκει όχι μόνο να περιορίσει την πρόσβαση των ανηλίκων σε καπνό και αλκοόλ, αλλά και να διαμορφώσει ένα περιβάλλον πρόληψης και υπευθυνότητας, στο οποίο η τήρηση των κανόνων αποτελεί κοινή ευθύνη της κοινωνίας.
Οι Υπουργοί Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, Ψηφιακής Διακυβέρνησης & Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου, Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης και ο Υφυπουργός Υγείας Δημήτρης Βαρτζόπουλος παρουσίασαν τον «Οδικό Χάρτη και το Επιχειρησιακό Σχέδιο για την Καθολική Εφαρμογή της Απαγόρευσης Πώλησης Καπνικών Προϊόντων και Αλκοόλ σε Ανήλικους».
Κεντρικός στόχος του νέου πλαισίου
Ο βασικός στόχος του νέου θεσμικού πλαισίου είναι η προστασία των ανηλίκων, η πρόληψη της εξάρτησης σε νεαρή ηλικία, η ενίσχυση της διαφάνειας και της εποπτείας της αγοράς, η αποτελεσματικότερη επιβολή της νομοθεσίας και η ευθυγράμμιση της χώρας με εθνικές και ευρωπαϊκές στρατηγικές δημόσιας υγείας. Για τον σκοπό αυτό, το νέο πλαίσιο οργανώνεται γύρω από πέντε βασικούς άξονες:
Πρόληψη και προστασία των ανηλίκων, ενίσχυση της εποπτείας της αγοράς, ρύθμιση νέων προϊόντων νικοτίνης, δημιουργία ψηφιακού μητρώου ελέγχου, ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και των κυρώσεων.
Καθολική απαγόρευση πώλησης, διάθεσης και προσφοράς σε ανηλίκους
Το νέο πλαίσιο εισάγει για πρώτη φορά σαφή και καθολική απαγόρευση της πώλησης, της προσφοράς και της διάθεσης των προϊόντων καπνού, νικοτίνης και αλκοόλ σε ανηλίκους. Η ευθύνη για την εξακρίβωση της ηλικίας μεταφέρεται ρητά στον πωλητή. Εάν ο αγοραστής δεν επιδείξει αποδεικτικό στοιχείο ηλικίας, η πώληση, διάθεση και προσφορά, απαγορεύεται. Παράλληλα, απαγορεύεται πλήρως η πώληση προϊόντων καπνού και αλκοόλ μέσω αυτόματων πωλητών.
Ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας
Για πρώτη φορά εισάγεται ψηφιακό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας. Η ταυτοποίηση ενηλικότητας θα πραγματοποιείται μέσω των εφαρμογών Gov.gr Wallet και Kids Wallet. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα αξιόπιστο σύστημα ελέγχου που περιορίζει ουσιαστικά τη δυνατότητα πρόσβασης των ανηλίκων. Ειδικότερα, όσον αφορά στα σημεία λιανικής πώλησης, οι πωλητές επιλέγουν στην εφαρμογή Gov.gr Wallet την ηλικιακή ομάδα για την επαλήθευση της ηλικίας (π.χ. πάνω από 18) και εμφανίζεται ένα QR code.
Ο πιθανός αγοραστής σκανάρει το QR code είτε μέσω του Gov.gr Wallet, είτε του Kids Wallet και επιτρέπει την κοινοποίηση του πιστοποιητικού επιβεβαίωσης της ηλικίας. Ακολούθως, στο Gov.gr Wallet του πωλητή εμφανίζεται πράσινη ή κόκκινη σήμανση ανάλογα με το εάν επιτρέπεται ή όχι η πώληση του προϊόντος βάσει της ηλικίας. Επισημαίνεται ότι δεν εμφανίζεται η ακριβής ηλικία των αγοραστών.
Ρυθμίσεις για την είσοδο ανηλίκων σε χώρους διασκέδασης – Ηλεκτρονική πλατφόρμα αναγγελίας ιδιωτικών εκδηλώσεων (events.gov.gr)
Η είσοδος και παραμονή ανηλίκων σε αμιγή μπαρ και κέντρα νυχτερινής διασκέδασης απαγορεύεται. Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται η διεξαγωγή ιδιωτικών εκδηλώσεων με συμμετοχή ανηλίκων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: να πραγματοποιούνται σε οριοθετημένους χώρους, να διεξάγονται εκτός ωραρίου λειτουργίας του καταστήματος και εφόσον έχουν προηγουμένως δηλωθεί στην ηλεκτρονική πλατφόρμα events.gov.gr.
Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων – alto.gov.gr
Κεντρικό εργαλείο του νέου πλαισίου αποτελεί το Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων Καπνού, Αλκοόλ και λοιπών μη καπνικών προϊόντων (alto.gov.gr). Στο μητρώο εγγράφονται υποχρεωτικά όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που πωλούν τα προϊόντα αυτά σε όλα τα σημεία πώλησης σε όλη τη χώρα. Για πρώτη φορά καθίσταται δυνατή η πλήρης χαρτογράφηση της αγοράς, ο στοχευμένος έλεγχος, η διαλειτουργικότητα μεταξύ των αρμόδιων αρχών.
Mε την εγγραφή στο Ψηφιακό Μητρώο εκδίδεται έγγραφο που φέρει QR code. Με τον τρόπο αυτό, διευκολύνονται οι έλεγχοι νομιμότητας που διενεργούν οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές. Κατά τους επιτόπιους ελέγχους υπάρχει η δυνατότητα τόσο σκαναρίσματος του QR code του εγγράφου, όσο και επιβεβαίωσης εγγραφής στο Μητρώο. Όσοι πωλούν τα σχετικά προϊόντα οφείλουν να εγγραφούν στο alto.gov.gr έως τις 16 Απριλίου 2026.
Ρύθμιση νέων προϊόντων νικοτίνης
Το νέο θεσμικό πλαίσιο ρυθμίζει ειδικά τα ηλεκτρικά θερμαινόμενα προϊόντα χωρίς καπνό, τα προϊόντα νικοτίνης και τα σακουλάκια νικοτίνης. Τα προϊόντα αυτά απαγορεύεται να πωλούνται σε ανηλίκους, δεν μπορούν να διατίθενται μέσω αυτόματων πωλητών, οφείλουν να τοποθετούνται σε ειδικές προθήκες εντός καταστημάτων και να διατίθενται μόνο μέσω υπαλλήλου.
Εποπτεία και παρακολούθηση της αγοράς
Για την συνεχή εποπτεία και παρακολούθηση της αγοράς συστήνεται Ειδικό Τμήμα στον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας. Το τμήμα αυτό έχει ως αρμοδιότητα την παρακολούθηση της κυκλοφορίας προϊόντων καπνού και νικοτίνης, τη συλλογή δεδομένων αγοράς και την υποστήριξη της χάραξης πολιτικών δημόσιας υγείας.
Ποινικοποίηση παραβάσεων
Η πώληση, προσφορά ή διάθεση καπνού και αλκοόλ σε ανηλίκους αποτελεί πλέον ποινικό αδίκημα. Οι παραβάσεις τιμωρούνται με φυλάκιση έως τρία έτη και με χρηματική ποινή.
Κατά την εισαγωγική του τοποθέτηση, ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, δήλωσε: «Η σημερινή πρωτοβουλία σηματοδοτεί μια ουσιαστική μεταρρύθμιση στον τομέα της δημόσιας υγείας, με επίκεντρο την προστασία των ανηλίκων. Ως Πολιτεία, αναλαμβάνουμε την ευθύνη να διαμορφώσουμε ένα αυστηρό, αλλά δίκαιο πλαίσιο που περιορίζει δραστικά την πρόσβαση των νέων σε καπνικά προϊόντα και αλκοόλ, θωρακίζοντας τη νέα γενιά από κινδύνους που απειλούν την υγεία και την ανάπτυξή της.
Με το νέο θεσμικό πλαίσιο εισάγουμε σαφείς κανόνες, ενισχύουμε τους ελέγχους και αξιοποιούμε τις δυνατότητες της τεχνολογίας για πρώτη φορά σε τόσο ευρεία κλίμακα. Η ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας και το Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου αποτελούν κρίσιμα εργαλεία που διασφαλίζουν διαφάνεια, λογοδοσία και αποτελεσματικότητα. Δεν πρόκειται μόνο για απαγορεύσεις, αλλά για μια συνολική στρατηγική πρόληψης και προστασίας.
Δημιουργούμε ένα περιβάλλον όπου οι κανόνες τηρούνται και οι παραβάσεις έχουν συνέπειες, στέλνοντας σαφές μήνυμα μηδενικής ανοχής. Η επιτυχία του εγχειρήματος απαιτεί τη συνεργασία όλων: της Πολιτείας, των επαγγελματιών και της κοινωνίας. Μαζί μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι τα παιδιά μας μεγαλώνουν σε ένα πιο υγιές και ασφαλές περιβάλλον, με περισσότερες προοπτικές για το μέλλον».
Όσα δήλωσε ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης
Ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου, δήλωσε: «Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επίλυση πραγματικών κοινωνικών προβλημάτων κι αυτή είναι η ομορφιά της. Υπό τον συντονισμό του Υπουργού Επικρατείας, Άκη Σκέρτσου, και σε στενή συνεργασία με τα Υπουργεία Υγείας και Προστασίας του Πολίτη, υλοποιούμε ένα συνεκτικό ψηφιακό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων.
Με το alto.gov.gr διασφαλίζουμε για πρώτη φορά την πλήρη χαρτογράφηση της αγοράς προϊόντων καπνού, άτμισης και αλκοόλ, ενισχύοντας τον στοχευμένο έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές. Παράλληλα, μέσω της πλατφόρμας events.gov.gr θεσπίζουμε ένα σαφές και διαφανές πεδίο για τη δήλωση ιδιωτικών εκδηλώσεων με συμμετοχή ανηλίκων, περιορίζοντας φαινόμενα καταστρατήγησης και διευκολύνοντας τους ελέγχους.
Επιπλέον, η ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας μέσω του Kids Wallet και Gov.gr Wallet εισάγει μια ασφαλή και αξιόπιστη διαδικασία, που περιορίζει ουσιαστικά την πρόσβαση ανηλίκων σε επιβλαβή προϊόντα, χωρίς περιττή έκθεση προσωπικών δεδομένων. Η ίδια προσέγγιση θα επεκταθεί και στις διαδικτυακές αγορές, μετά από ένα διάστημα προσαρμογής των επιχειρήσεων. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που ήρθε για να μείνει, ώστε να διαμορφώσουμε ένα πιο ασφαλές περιβάλλον για τα παιδιά μας και για αυτό απαιτείται η στήριξη όλων μας».
Ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, δήλωσε: «Η προστασία των ανηλίκων αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητά μας και σταθερό πυλώνα της πολιτικής μας για μια κοινωνία πιο ασφαλή, πιο υπεύθυνη και πιο οργανωμένη. Με τον νέο Οδικό Χάρτη και το Επιχειρησιακό Σχέδιο για την καθολική εφαρμογή της απαγόρευσης πώλησης καπνικών προϊόντων και αλκοόλ σε ανηλίκους, ενισχύουμε το θεσμικό πλαίσιο και δημιουργούμε ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου και εφαρμογής της νομοθεσίας. Ενισχύουμε το επιχειρησιακό σκέλος της εφαρμογής του πλαισίου, με περισσότερους και πιο στοχευμένους ελέγχους.
Με τη συνεργασία των υπουργείων Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, αξιοποιούμε τα νέα ψηφιακά εργαλεία που ενισχύουν τη διαφάνεια και τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των ελέγχων σε σημεία πώλησης, χώρους διασκέδασης και καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος σε όλη τη χώρα.
Ειδικότερα, από 7 Ιουλίου 2025, με την εφαρμογή του νέου Νόμου, έως τις 5 Μαρτίου 2026 οι αστυνομικές υπηρεσίες έχουν πραγματοποιήσει 82.094 ελέγχους, συλλαμβάνοντας 313 άτομα, ενώ έχουν σχηματιστεί 433 δικογραφίες. Το αμέσως επόμενο διάστημα οι παρεμβάσεις αυτές θα ενισχυθούν ακόμη περισσότερο, με έμφαση στην πρόληψη, αλλά και στην αυστηρή αντιμετώπιση κάθε παράβασης».
Οι Υπουργοί Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, Ψηφιακής Διακυβέρνησης & Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου, Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης και ο Υφυπουργός Υγείας Δημήτρης Βαρτζόπουλοςπαρουσίασαν τον «Οδικό Χάρτη και το Επιχειρησιακό Σχέδιο για την Καθολική Εφαρμογή της Απαγόρευσης Πώλησης Καπνικών Προϊόντων και Αλκοόλ σε Ανήλικους».