Ελένη Πανταζή
Στις 2 Φεβρουαρίου γιορτάζει η πολιούχος της Καλαμάτας και προστάτιδα ολου του κόσμου η θαυματουργή Παναγία Υπαπαντή
Εκατοντάδες πιστών από πολλές περιοχές της Ελλάδος συρρέουν σήμερα, Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου 2026 στην πόλη της Καλαμάτας, προκειμένου να προσκυνήσουν την ιερά και θαυματουργό Εικόνα της Παναγίας Υπαπαντής και να εκπληρώσουν το τάμα τους.
Οι λατρευτικές και εορταστικές εκδηλώσεις θα κορυφωθούν σήμερα και αύριο με τον πανηγυρικό Εσπερινό, την πολυαρχιερατική θεία Λειτουργία και την μεγαλειώδη λιτάνευση της ιεράς Εικόνας.
Ποια όμως είναι η ιστορία της Παναγίας της Υπαπαντής;
Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας η εικόνα φυλασσόταν σε παλαιό μικρό βυζαντινό ναό της Υπαπαντής του Χριστού, κοντά στο φρούριο της Καλαμάτας, τον οποίον έκαψαν και κατεδάφισαν οι Τούρκοι το 1770 κατά τα Ορλωφικά.
Τον μισοκαμένο αυτόν ναΐσκο χρησιμοποιούσε ο Τούρκος Πασάς ως στάβλο για τα άλογά του. Η παράδοση αναφέρει ότι χάρη σε ένα όνειρο που εμφανίστηκε στον ιπποκόμο του Πασά, ο Πασάς αναγκάστηκε να απομακρύνει τα άλογα από τον χώρο.
Λίγο αργότερα, ο προύχοντας της Καλαμάτας Παναγιώτης Τζάνες, που διατηρούσε καλές σχέσεις με τους Τούρκους, ανέσκαψε τον χώρο και η ιερή εικόνα αποκαλύφθηκε, καμένη και παραμορφωμένη. (Σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες, ο ίδιος ο ιπποκόμος του Πασά, ο οποίος ήταν κρυπτοχριστιανός, πραγματοποίησε την ανασκαφή μετα απο ονειρο που του παρουσιαστηκε μαυροφορεμενη κοπελα)
Ένας μικρός σταβλίτης κρυφοχριστιανός λοιπόν για τρεις μέρες έβλεπε στον ύπνο του μια νεαρή γυναίκα μαυροφορεμένη να περπατά μέσα στον στάβλο, να τον πλησιάζει και να του λέει να ακούσει αυτά που έχει να του πει το άλογο.
Το πρωί που ξυπνούσε δεν καταλάβαινε τι σήμαινε το όνειρο.
Το πρωί που ξυπνούσε δεν καταλάβαινε τι σήμαινε το όνειρο.Μέχρι που την τρίτη μέρα παρατήρησε οτι το άλογο χτυπούσε το πόδι του επίμονα σε ένα σημείο. Ζήτησε λοιπόν άδεια από τον Πασά και μαζί με άλλους άνδρες έσκαψαν και ως εκ θαύματος εμφανίσθηκε η εικόνα της Παναγίας.
Εικάζεται οτι είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά και οτι προέρχεται από την Κωνσταντινούπολή και έφτασε εδώ δια θαλάσσης την εποχή της Εικονομαχίας. Η φορητή αυτή Εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου, η οποία κρατά στην αριστερή αγκαλιά της τον Χριστό έχει διαστάσεις μήκους 1,10 και πλάτους 0,68 και ακολουθεί τον εικονογραφικό τύπο της Παναγίας της Αμολύντου ή του Πάθους.
Η Παναγια επειδη στην εικονα ειχε ωραία, μεγάλα και έντονα μάτια η Παναγιά η «Καλομάτα», οφείλεται, όπως θεωρείται, το μετέπειτα όνομα της πόλης της Καλαματας. Επειδή δε στο σημείο εκείνο βρισκόταν ο παλαιός και κατεστραμμένος από τους Τούρκους ναΐσκος, τιμώμενος στη μεγάλη εορτή της Υπαπαντής, για αυτό και κατά την παράδοση η Ιερά Εικόνα πήρε το προσωνύμιο Παναγία η “Υπαπαντή”.
Ο θρύλος θέλει να έκανε ακόμα και τον οθωμανό αγά, στον στάβλο του οποίου ανακαλύφθηκε, να αλλαξοπιστήσει, χάρη στα θαύματα που είδε να πραγματοποιούνται. Η εικόνα, αφού επενδύθηκε με αργυρό κάλυμμα, τοποθετήθηκε στον παλαιό ναό του Αγ. Γεωργίου.
Στη συνεχεια η Εικόνα μεταφέρθηκε στην πλησιέστερη Ιερά Μονή των Αγίων Κωνσταντίνου & Ελένης (Καλογραιών) Καλαμάτας, μέχρι τις 6 Αυγούστου του 1873 που μεταφέρθηκε στον από του έτους 1860 θεμελιωμένο, νέο Ιερό Ναό της Υπαπαντής του Χριστού, ο οποίος και εγκαινιάσθηκε μετά από λίγες ημέρες, στις 19 Αυγούστου 1873, από τον Αρχιεπίσκοπο Μεσσηνίας Προκόπιο Γεωργιάδη.
Οι συνεχείς μετακομίσεις, η φθορά του χρόνου, αλλά προ πάντων η πυρπόληση και η επί πολλά χρόνια κατάχωσή της, κάτω από το στάβλο του Πασά, επέφεραν πολλές ζημιές στην Ιερά Εικόνα. Η εικόνα αποκαταστάθηκε από τον αγιογράφο και συγγραφέα της Βαβυλωνίας το 1839 Δημήτριο Βυζάντιο, ο οποιος επιχρωμάτισε τα πρόσωπα της Θεοτόκου και του Χριστού, πάνω σε χαλκό τον οποίο προσάρμοσε στη φθαρμένη επιφάνεια της Εικόνας, με απόλυτη επιτυχία και χωρίς καμία αρνητική επίπτωση στην απεικόνιση.
Όμως οι περιπέτειες της Ιεράς Εικόνος συνεχίσθηκαν και μετά την ανατολή του 20ού αιώνος. Το έτος 1914, αμέσως μετά τον εορτασμό της Υπαπαντής, την νύκτα της 2ας Φεβρουαρίου, εξερράγη πυρκαγιά εντός του ναού με αποτέλεσμα να υποστεί και πάλι ζημιές η Εικόνα της “Υπαπαντής”. Τότε ανέλαβε την αποτύπωση των ομοιωμάτων των προσώπων της Παναγίας και του Χριστού ο Καθηγητής του Πολυτεχνείου κ. Ιακωβίδης και αναζωγράφισε αυτά, τοποθετώντας και το νέο επίχρυσο κάλυμμα, το οποίο κοσμεί μέχρι τις ημέρες μας το Ιερό Εικόνισμα.
Όμως και κατά το εγγύς παρελθόν η Ιερά Εικόνα βίωσε έμμεσα μια ακόμη περιπέτεια. Κατά τους καταστρεπτικούς σεισμούς της 13ης και 15ης Σεπτεμβρίου του έτους 1986, ο Μητροπολιτικός Ναός της Υπαπαντής επλήγη ίσως περισσότερο από κάθε άλλο ιστορικό κτίσμα της πόλης μας. Έτσι το εικόνισμά Της μεταφέρθηκε και πάλι, για λόγους ασφαλείας, στην Ιερά Μονή των Καλογραιών, όπου παρέμεινε μέχρι τις 23 Νοεμβρίου 1991, οπότε και τελέσθηκαν τα Θυρανοίξια του αποκατασταθέντος σεισμόπληκτου Μητροπολιτικού Ναού.
Εκεί λοιπόν στην καθέδρα Της, στο Μητροπολιτικό Ναό στέκεται η Κυρία Θεοτόκος, η καλουμένη “Υπαπαντή” και δέχεται καθημερινά τις προσευχές, τα δάκρυα, τις ελπίδες και προσδοκίες των ευλαβών προσκυνητών Της.
Από το 1889, επί Μητροπολίτου Μεσσηνίας Πανάρετου Κωνσταντινίδη, καθιερώθηκε η ετήσια λιτάνευσή της ιερής εικόνας που αποτελεί κάθε χρόνο ευλαβές προσκύνημα για εκατοντάδες ντόπιους αλλά και ξένους προσκυνητές.
Αυτή η ημέρα είναι σίγουρα αξιομνημόνευτη και μια επίσκεψη στο Ναό στις 2 Φεβρουαρίου θα σας καθηλώσει.