Ελένη Πανταζή
Η λαγάνα και ο ταραμάς είναι οι πρωταγωνιστές του τραπεζιού της Καθαράς Δευτέρας. Γιατί είθισται να τρώμε τα συγκεκριμένα εδέσματα αυτή την ημέρα και πως προέκυψε αυτό το έθιμο;
Η Ημέρα της Καθαράς Δευτέρας είναι συνυφασμένη με την λαγάνα, τον χαλβά και τον ταραμά κι ενώ δεν λείπουν από κανένα σαρακοστιανό τραπέζι τα συγκεκριμένα εδέσματα, ελάχιστοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν τον λόγο που τα τρώμε . Όσο νόστιμα και να είναι, δεν καταναλώνονται όλο τον χρόνο, παρά μόνο την συγκεκριμένη περίοδο. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η Καθαρά Δευτέρα είναι απαρχή μιας σημαντικότατης περιόδου για την Ορθόδοξη Εκκλησία, της Σαρακοστής, που συνδυάζεται με νηστεία τροφών και παθών. Η πρώτη βδομάδα της Σαρακοστής ονομάζεται Καθαρά Εβδομάδα και δίνει το χρόνο στο πιστό να εξαγνιστεί και να καθαριστεί και να προετοιμαστεί.
Γιατί τρώμε Λαγάνα την Καθαρά Δευτέρα
Οι πιστοί, την Καθαρά Δευτέρα τρέφονται με λαγάνα εις ανάμνηση της βοήθειας που προσέφερε ο Θεός στους Ισραηλίτες με τα «άζυμα» και τους οδήγησε στη Έξοδο από την Αίγυπτο. Η παρασκευή της είναι ίδια με τα άζυμα (δηλαδή χωρίς προζύμι). Με αυτό τον τρόπο αρχίζει η νηστεία των τροφών.
Η ιστορία της λαγάνας ξεκινάει από την αρχαιότητα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Ο Αριστοφάνης την αναφέρει στις «Εκκλησιάζουσες» αλλά και ο Οράτιος στα κείμενά του αναφέρει ότι η λαγάνα είναι «Το γλύκισμα των φτωχών». Το έθιμο της λαγάνας δεν άλλαξε σχεδόν καθόλου ανά τους αιώνες και καταναλώνεται κατά το έθιμο πάντα την Καθαρά Δευτέρα, που είναι η πρώτη μέρα της Σαρακοστής.
Το όνομα «Καθαρά» προήλθε από μια συνήθεια που είχαν οι νοικοκυρές το πρωί της ημέρας αυτής, να καθαρίζουν σχολαστικά με αλισίβα, δηλαδή ζεστό νερό και στάχτη, όλα τα μαγειρικά σκεύη. Στη συνέχεια τα κρεμούσαν στη θέση τους όπου και παρέμεναν αχρησιμοποίητα μέχρι να λήξει η νηστεία της Σαρακοστής.
Χαλβάς
Ο συνηθισμένος χαλβάς στη μορφή που τον συναντάμε σε όλα τα Βαλκάνια και την Τουρκία είναι ένα απλό γλυκό. Για τους Έλληνες ο χαλβάς αποτελεί ένα από τα σαρακοστιανά γλυκά τους και ιδίως η παραλλαγή που φτιάχνεται με ταχίνι και πωλείται σε μορφή κυλίνδρου η παραλληλεπιπέδου. Το είδος αυτό του χαλβά ονομάζεται Μακεδονικός Χαλβάς.
Ταραμάς
Ταραμάς είναι η λέξη που χρησιμοποιούν οι Έλληνες αναφερόμενοι στους κόκκους από ερυθρό χαβιάρι (αυγά) που βγαίνει από τον μπακαλιάρο ή τον κυπρίνο και το οποίο-όπως και τα ξαδέλφια του, το μαύρο χαβιάρι και το αυγοτάραχο του τόνου – θεωρείται ένα από τα εκλεκτότερα είδη αυγοτάραχου.
Στο εμπόριο διατίθενται δύο είδη ταραμά. Ο λευκός και αυτός με το βαθύ ρόδινο χρώμα. Ο λευκός ταραμάς θεωρείται ποιοτικά ανώτερος. Ο ροδόχρους έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή του στην αγορά στη δεκαετία του 1950, κυρίως λόγω ενός εμπορικού τεχνάσματος , καθώς οι παραγωγοί πίστευαν, κατά κάποιο τρόπο, ότι ένα έδεσμα με χρώμα ήταν πιο ελκυστικό από τα άγευστα λευκά παρασκευάσματα.
Δείτε ακόμη: Καθαρά Δευτέρα 2026: Οι καλύτερες νηστίσιμες συνταγές
Με λίγα λόγια, άρχισαν να προσθέτουν χρωστικές ουσίες. Η επιτυχία θα πρέπει να ήταν αστραπιαία αφού, έκτοτε, ο ροδόχρους είναι και ο πιο κοινός ταραμάς. Δύο είναι οι βασικές παραδοσιακές συνταγές με ταραμά. Η πιο γνωστή είναι η ταραμοσαλάτα. Το πλούσιο αυτό άλειμμα θεωρείται το άλφα και το ωμέγα στο τραπέζι της Σαρακοστής.
Αν σας φάνηκε ενδιαφέρον δείτε και Γιατί δεν πρέπει να πετάμε χαρταετό όταν έχει άσχημο καιρό: Oι σοβαροί κίνδυνοι