Έλενα Τριανταφύλλου
Δυστυχώς δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο της παρεμβατικής μητέρας. Πολλοί είναι εκείνοι που από την παιδική τους ηλικία έπρεπε να την αντιμετωπίσουν αλλά δεν τα κατάφεραν, αφού έμπαινε στη ζωή τους κάθε φορά σαν οδοστρωτήρας. Γι’ αυτό και θα αναλύσουμε ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα σε παρεμβατική και ελεγκτική μητέρα αλλά και πώς μπορούμε να θέσουμε όρια με υγιή τρόπο.
Η μητέρα μας είναι η πρώτη σταθερά στη ζωή μας και μας επηρεάζει ακόμη κι αν δεν το καταλαβαίνουμε. Σίγουρα δεν είναι ο τέλειος άνθρωπος και πολλές φορές τα ελαττώματα της συμπεριφοράς της αλλά και τα δικά της ψυχικά τραύματα, επηρεάζουν και τους τρόπους που επιλέγει να διαπαιδαγωγήσει τα παιδιά της.
Έτσι, δεν είναι λίγες οι μητέρες που είναι παρεμβατικές. Ειδικά στις ελληνικές οικογένειες, που για πολλά χρόνια τέτοιες πρακτικές και συμπεριφορές δεν θεωρούνταν απλά φυσιολογικές, αλλά απαραίτητες, για να έχεις τον έλεγχο των παιδιών. Ο ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Αριστοτέλης Βάθης εξηγεί πώς μπορούμε να βάλουμε όρια με υγιή τρόπο. Διαβάστε παρακάτω:
Πώς ορίζουμε μία μητέρα ως παρεμβατική;
Μια μητέρα θεωρείται παρεμβατική όταν ξεπερνά τα φυσιολογικά όρια φροντίδας και ενδιαφέροντος και προσπαθεί να ελέγχει υπερβολικά τη ζωή, τις αποφάσεις και τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού της, ακόμη κι όταν αυτό δεν έχει ανάγκη καθοδήγησης. Η παρεμβατικότητα δεν αφορά μόνο τις πράξεις, αλλά και τη στάση που υποδηλώνει ότι το παιδί δεν είναι ικανό να λειτουργήσει αυτόνομα χωρίς συνεχή επίβλεψη ή έγκριση.
Συχνά εκδηλώνεται μέσα από υπερβολικές συμβουλές, έλεγχο στις προσωπικές επιλογές, παρέμβαση στις φιλίες ή στις σχέσεις, πίεση για συγκεκριμένες αποφάσεις και δυσκολία αποδοχής της ανεξαρτησίας του παιδιού. Μια παρεμβατική μητέρα μπορεί επίσης να εισβάλλει στον προσωπικό χώρο και στα συναισθήματα του παιδιού, απαιτώντας να γνωρίζει ή να επηρεάζει κάθε πτυχή της ζωής του, ακόμη και όταν εκείνο εκφράζει την ανάγκη για όρια.
Πολλές φορές αυτή η συμπεριφορά παρουσιάζεται ως «υπερβολική αγάπη» ή «προστασία», όμως στην πραγματικότητα στερεί από το παιδί την ευκαιρία να αναπτύξει αυτοπεποίθηση, προσωπική κρίση και αίσθηση ευθύνης.
Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στη φροντίδα και την παρεμβατικότητα βρίσκεται στον σεβασμό της ατομικότητας του παιδιού: μια υποστηρικτική μητέρα καθοδηγεί χωρίς να επιβάλλεται, ενώ μια παρεμβατική μητέρα δυσκολεύεται να αποδεχτεί ότι το παιδί είναι ξεχωριστή προσωπικότητα με δικές του ανάγκες, επιλογές και δικαίωμα στα λάθη.
Παρεμβατική μητέρα
Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που ξεκινούν ψυχοθεραπεία επειδή προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την παρεμβατική τους μητέρα. Η σχέση παιδιού-μητέρας είναι πολύπλοκη, όσο μεγαλώνουμε αλλάζει η δυναμική της σχέσης με τη μητέρα μας. Μπορεί να υπάρχουν διαφωνίες, συγκρούσεις, δράματα, νέες ευθύνες και προσωπικά όρια. Όμως, πολλοί άνθρωποι μένουν κολλημένοι σε μια δυσλειτουργική δυναμική με τη μαμά τους, υπάρχει καταπίεση και δεν έχουν καλή σχέση με τη μητέρα τους.
Οι φίλοι και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας μπορεί να μην κατανοούν πόσο δύσκολη είναι η σχέση με τη μητέρα σας. Η μαμά σας μπορεί να μοιάζει γλυκιά και αθώα για τους άλλους, αλλά σε εσάς να προκαλεί θυμό και απογοήτευση.
Ελεγκτική μητέρα
Κάποιες φορές οι γονείς δίνουν σημασία στις δικές τους ανάγκες και όχι στις ανάγκες των παιδιών τους. Και καθώς κάποιοι γονείς ξεπερνούν αυτή τη συμπεριφορά καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, κάποιοι δεν την ξεπερνούν ποτέ και συνεχίζουν αυτό το μοτίβο συμπεριφοράς και στην ενήλικη ζωή.
Όλοι μας χρειαζόμαστε την καθοδήγηση και την υποστήριξη όσο μεγαλώνουμε, αλλά ο έλεγχος είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Όταν μια μητέρα είναι ελεγκτική ή παρεμβατική, τα παιδιά δεν έχουν το χώρο τους για να αναπτύξουν μια υγιή αίσθηση του εαυτού τους. Και αυτό μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες. Μπορεί να μην πιστεύουν στον εαυτό τους και να μην μπορούν να είναι ανεξάρτητα.
Καλό είναι να έχετε στο μυαλό σας ότι σε ένα βαθμό ο τρόπος που συμπεριφέρονται οι γονείς σας αντανακλά τον τρόπο που οι ίδιοι μεγάλωσαν. Ή μπορεί να είναι ένας μηχανισμός διαχείρισης του δικού τους άγχους επειδή θέλουν το “καλύτερο” για εσάς ή όπως αλλιώς το δικαιολογούν. Αλλά ως ενήλικες μπορείτε να σπάσετε αυτό το μοτίβο. Έτσι θα απελευθερωθείτε εσείς και οι επόμενες γενιές.
Μερικές φορές, όσοι έχουν μια δύσκολη σχέση με τη μητέρα τους αντιμετωπίζουν το πρόβλημα παίρνοντας απόσταση. Μπορεί να διακόπτουν την επικοινωνία μετακομίζουν μακριά ή να είναι πολύ απασχολημένοι για να έχουν συχνή επαφή. Αυτό μπορεί να λειτουργεί σε ένα βαθμό, και το άγχος να υποχωρεί προσωρινά, ωστόσο δεν λύνει το πρόβλημα, η ανισορροπία στη σχέση παραμένει. Όμως αυτό που έχει τεράστια σημασία είναι να υπάρχουν ουσιαστικά ψυχολογικά όρια στη σχέση με τη μητέρα σας.
Συμπεριφορές ελεγκτικής μητέρας σε ενήλικα παιδιά
Δεν υπάρχουν όρια: τα παιδιά δεν έχουν ιδιωτικότητα και η μητέρα τους υπαγορεύει ότι θα κάνουν. Μπορεί τα παιδιά να νιώθουν να πνίγονται. Ίσως η μαμά να παίρνει τηλέφωνο πολλές φορές μέσα στην ημέρα ή να έχει την προσδοκία κάθε Κυριακή να είναι όλοι μαζί και να υπάρχουν συνέπειες αν αυτό δεν συμβεί.
Photo via: pexels.com (Valentin Angel Fernandez)
Τα παιδιά νιώθουν ενοχές: η παγίδα των ενοχών είναι μια μορφή χειραγώγησης. Ίσως η μητέρα να υπενθυμίζει συνεχώς στα παιδιά της όσα έχει κάνει για αυτά ή να τα τιμωρεί όταν θέλουν να κάνουν κάτι άλλο που να αλλάζει τα σχέδια της. Τα παιδιά νιώθουν υποχρεωμένα να δίνουν αναφορά.
Η μητέρα προσφέρει αυθαίρετες συμβουλές: είτε πρόκειται για το τι θα φορέσουν τα παιδιά ή πως θα φτιάξουν τα μαλλιά τους, η ελεγκτική μητέρα δίνει συμβουλές χωρίς να σκέφτεται αν είναι βοηθητικές ή απαραίτητες.
Η μητέρα δεν καταλαβαίνει τα παιδιά: η μητέρα ασχολείται περισσότερο με το πως θέλει να είναι τα παιδιά της από το να τα γνωρίσει πραγματικά. Τα παιδιά φοβούνται τη μητέρα: τα παιδιά νιώθουν φόβο όταν πρέπει να αφήσουν μια συζήτηση στη μέση. Η μητέρα ελέγχει τα παιδιά μέσω των οικονομικών: μπορεί μια μητέρα να αγοράζει ακριβά δώρα στα παιδιά ή να προσφέρει οικονομική βοήθεια όταν δυσκολεύονται, αλλά θέλει πάντα κάτι ως ανταμοιβή.
Ελεγκτική μητέρα και άγχος
Όταν κάποιος μεγαλώνει με μια ελεγκτική μητέρα, είναι πολύ πιθανό να έχει άγχος ως ενήλικας. Αυτό συμβαίνει επειδή η ελεγκτική συμπεριφορά μπορεί να οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει με αυτό τον τρόπο μπορεί να κρίνει αυστηρά τον εαυτό του όταν τα πράγματα δεν πάνε όπως τα περίμενε. Αυτό συμβαίνει επειδή ως παιδί, εσωτερίκευε τις φωνές των ανθρώπων γύρω του, τις φωνές των γονιών του.
Στην ενήλικη ζωή αυτά τα παιδιά μπορεί να επιλέγουν συντρόφους που είναι απαιτητικοί και να συντηρούν τα μοτίβα των γονιών. Το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να θυμάστε είναι ότι τα πράγματα δεν είναι ανάγκη να εξελιχθούν έτσι. Ως ενήλικες, έχετε τη δύναμη και την αυτονομία να απελευθερωθείτε από τα δεσμά του παρελθόντος και να ανακτήσετε τον έλεγχο στη ζωή σας.
Βήματα αντιμετώπισης μιας ελεγκτικής μητέρας
Αναλάβετε την ευθύνη της ζωής σας: αρχίστε να ανακαλύπτετε ποιοι πραγματικά είστε. Η ψυχοθεραπεία είναι μια εξαιρετική ευκαιρία να ξεκινήσετε αυτή τη διαδικασία. Ποιες είναι οι αξίες σας, το πάθος και οι στόχοι σας; Μπορείτε να σκεφτείτε τα πράγματα που αγαπούσατε να κάνετε ως παιδί.
Θέστε τα όρια σας: αυτό χρειάζεται δουλειά, ειδικά αν έχετε μεγαλώσει σε ένα σπίτι χωρίς όρια. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τα όρια σας. Μιλήστε ξεκάθαρα στη μητέρα σας για τις ανάγκες σας: αρχικά μπορεί να νιώσετε φόβο με αυτή τη διαδικασία. Αλλά καλό είναι να είστε ξεκάθαροι με όσα ζητάτε.
Δείτε ακόμα Η μάσκα που φοράμε είναι άμυνα επιβίωσης – Όταν την βγάλουμε το βάρος της ψυχής μας θα φύγει
Μην δίνετε αναφορά στη μητέρα σας για τα οικονομικά σας: αν η μητέρα σας θέλει να έχει τον έλεγχο στα οικονομικά σας, καλό είναι αργά να σπάσετε αυτό το μοτίβο. Μπορείτε να της αποδείξετε ότι είστε ικανοί να τα καταφέρετε μόνοι σας. Αποφασίστε πως και πότε θα την βλέπετε: πόσο συχνά θέλετε να την βλέπετε; Μια φορά την εβδομάδα; Μια φορά το μήνα; Αποφασίστε τι λειτουργεί καλύτερα για εσάς.
Γιατί τα όρια είναι σημαντικά;
Τα όρια στη σχέση με τη μητέρα σας είναι σημαντικά για πολλούς λόγους. Πρώτα από όλα, τα όρια καθορίζουν τη σχέση, και εξασφαλίζουν ότι και οι δύο πλευρές έχουν σεβασμό. Χωρίς ξεκάθαρα όρια, οι παρεξηγήσεις και οι διαφωνίες είναι συχνές, και δημιουργούν πίεση στη σχέση. Επιπλέον, τα όρια είναι σημαντικά για την συναισθηματική υγεία και την αυτονομία.
Επιτρέπουν στα άτομα να αναπτύξουν μια αίσθηση του εαυτού τους χωριστά από τη μαμά τους, προάγουν την προσωπική εξέλιξη και την ωριμότητα. Τελικά, τα όρια δημιουργούν μια αίσθηση ασφάλειας και άνεσης στη σχέση, ενθαρρύνουν την ανοιχτή επικοινωνία και τις υγιείς αλληλεπιδράσεις.
Τρόποι για να θέσετε όρια στη μητέρα σας
1. Επικοινωνήστε ξεκάθαρα και ήρεμα
Η αποτελεσματική επικοινωνία είναι το κλειδί για να θέσετε τα όρια σας. Για να μπορέσετε να επικοινωνήσετε αποτελεσματικά, πρέπει να κατανοήσετε τη μητέρα σας και να δείξετε σεβασμό στον εαυτό σας και σε αυτήν και να πάρετε στα σοβαρά τη συζήτηση. Επιλέξτε την κατάλληλη στιγμή ώστε να κάνετε μια ανοιχτή συζήτηση με τη μαμά σας.
Αρχικά, καλό είναι να κάνετε μια συζήτηση με τον εαυτό σας και να βάλετε σε μια σειρά τα θέματα που θέλετε να συζητήσετε. Στη συνέχεια αποφασίστε τι θέλετε να πείτε και γιατί θέλετε να το πείτε. Πρέπει να είστε αποφασιστικοί όταν μιλάτε για τα όρια σας. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε φράσεις όπως, ʺΤο να επικοινωνήσουμε για τα όρια μου είναι μια επένδυση για τη σχέση μαςʺ, ʺΑξίζω, όπως όλοι οι άνθρωποι, να σέβονται τα όρια μου.ʺ
Όταν θα μιλήσετε με τη μητέρα σας, εκφράστε ξεκάθαρα τα συναισθήματα και τις ανάγκες σας χωρίς να την κατηγορείτε ή να ρίχνετε τις ευθύνες πάνω της. Χρησιμοποιήστε το ʺεγώʺ για να τονίσετε πως συγκεκριμένες συμπεριφορές σας επηρεάζουν προσωπικά. Για παράδειγμα, μπορείτε να πείτε, ʺΔεν νιώθω άνετα όταν συζητάμε τις επιλογές στην καριέρα μου επανειλημμένα.ʺ Η μαμά σας είναι ο άνθρωπος που σας ξέρει όλη σας τη ζωή και σας έχει μεγαλώσει, για αυτό δεν είναι καλό να την φέρετε σε δύσκολη θέση.
2. Καθορίστε τις συνέπειες
Το πρώτο άτομο στο οποίο είναι ανάγκη να υπάρχουν συνέπειες είναι ο εαυτός σας. Είναι ανάγκη να σκεφτείτε τι θα κάνετε αν τα όρια σας δεν γίνουν σεβαστά. Νιώθετε τον εαυτό σας να στριμώχνεται όταν σκέφτεστε να επιβάλλετε μια συνέπεια;
Το θέμα είναι ότι είτε υποστηρίζετε τις συνέπειες είτε όχι, αυτές θα υπάρχουν. Οι επιβεβλημένες συνέπειες μοιάζουν με απαντήσεις στην αδυναμία τήρησης των ορίων. Οι μη επιβαλλόμενες συνέπειες είναι αυτό που συμβαίνει όταν θέτετε τα όρια σας, δεν τα υποστηρίζετε και η συμπεριφορά δεν αλλάζει. Οι συνέπειες είναι για το δικό σας καλό και για το καλό της σχέσης μα τη μητέρα σας.
Τα όρια είναι αποτελεσματικά μόνο όταν εφαρμόζονται. Επικοινωνήστε για τις συνέπειες όταν τα όρια σας δεν είναι σεβαστά. Αυτές οι συνέπειες πρέπει να είναι λογικές και ανάλογες με την κατάσταση. Για παράδειγμα, αν δεν υπάρχει σεβασμός στην ιδιωτικότητα σας, εξηγήστε με ηρεμία πως αν αυτό ξανασυμβεί θα πρέπει να λάβετε τα μέτρα σας.
Τα συναισθήματα που νιώθετε για τους ανθρώπους που σας μεγάλωσαν μπορεί να είναι πολύπλοκα. Όταν είμαστε μικροί, οι γονείς παίρνουν όλες τις αποφάσεις για εμάς. Δεν έχουμε μυστικά από αυτούς. Ξέρουν ποιο είναι το καλύτερο για εμάς. Αυτό όμως μπορεί να κάνει τη μετάβαση στην ανεξαρτησία δύσκολη. Μπορεί να νιώθετε ενοχές όταν λέτε στη μαμά σας ότι ξεπερνά τα όρια. Να θυμάστε ότι τα όρια είναι για το καλό της σχέσης σας.
Όταν σκέφτεστε ποιες θα είναι οι συνέπειες όταν δεν τηρούνται τα όρια σας, δείτε τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδράτε με τη μαμά σας σε καθημερινή βάση. Θέλετε να σας ζητήσει συγνώμη; Θέλετε να πάρετε λίγες μέρες για να συζητήσετε ξανά τα όρια σας;
Οι συνέπειες δεν έχουν καμία σχέση με την τιμωρία. Αν νιώθετε ότι παίρνετε αποφάσεις επειδή θέλετε να εκδικηθείτε τη μητέρα σας, κάνετε ένα βήμα πίσω και σκεφτείτε τι είναι αυτό που πραγματικά θέλετε. Οι συνέπειες έχουν ως σκοπό να σας βοηθήσουν να πάρετε αυτό που θέλετε και αυτό που έχετε ανάγκη.
3. Ζητήστε υποστήριξη αν την έχετε ανάγκη
Το να θέσετε όρια, ειδικά στους γονείς σας, είναι μια συναισθηματική πρόκληση. Αν νιώθετε ότι χρειάζεστε υποστήριξη και καθοδήγηση ζητήστε τη βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή. Η ψυχοθεραπεία παρέχει πολύτιμα εργαλεία και στρατηγικές για να θέσετε τα όρια σας.
Κάθε φορά που πρέπει να επιβάλλετε ένα όριο, μπορεί να ανακαλύψετε ότι σας προκαλεί συναισθήματα όπως ο φόβος και απογοήτευση. Η ψυχοθεραπεία θα σας βοηθήσει να επεξεργαστείτε αυτά τα συναισθήματα και τις σκέψεις σας. Με τη βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή μπορείτε να μάθετε τρόπους ώστε τα όρια σας να είναι σεβαστά.
Αν η μαμά σας είναι παρεμβατική, και ανακατεύεται συνέχεια στη ζωή σας, το να θέσετε τα όρια σας απαιτεί να πάτε πίσω και να αναγνωρίσετε τα μοτίβα που επαναλαμβάνετε για πολύ καιρό. Το να θέσετε τα όρια σας είναι ένας τρόπος να επαναφέρετε την ισορροπία στη σχέση με τη μητέρα σας. Αν η μητέρα σας θέλει να έχει λόγο στις αποφάσεις σας ή βασίζεται σε εσάς για συναισθηματική υποστήριξη, τότε η δυναμική στη σχέση σας δεν είναι ισορροπημένη.
Οι παρεμβατικές μητέρες μπορούν πραγματικά να επηρεάσουν πολύ αρνητικά τον ανθρώπινο ψυχισμό γεμίζοντάς τον τραύματα που θα τον συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή. Αυτό συμβαίνει και με τις μητέρες νάρκισσους. Εδώ δείτε όλες τις καταστροφικές συνέπειες.
Γράφει ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Αριστοτέλης Βάθης
Τί μπορεί να προκαλέσει στο παιδί μία παρεμβατική μάνα;
Μια παρεμβατική μητέρα μπορεί να επηρεάσει βαθιά τη συναισθηματική και ψυχολογική ανάπτυξη ενός παιδιού, ακόμη κι αν οι προθέσεις της βασίζονται στην αγάπη ή στην ανάγκη προστασίας. Όταν η μητέρα ελέγχει υπερβολικά τις επιλογές, τις σκέψεις και τις αποφάσεις του παιδιού, το παιδί συχνά μεγαλώνει χωρίς να αποκτά αίσθηση αυτονομίας και εμπιστοσύνης στον εαυτό του.
Μαθαίνει να αμφισβητεί τις ικανότητές του και να εξαρτάται συνεχώς από την επιβεβαίωση των άλλων, φοβούμενο μήπως κάνει λάθος ή απογοητεύσει το οικογενειακό περιβάλλον. Αυτή η συναισθηματική εξάρτηση μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, έντονο άγχος και δυσκολία στη λήψη αποφάσεων ακόμη και στην ενήλικη ζωή.
Παράλληλα, πολλά παιδιά που μεγαλώνουν με μια παρεμβατική μητέρα δυσκολεύονται να θέσουν προσωπικά όρια στις σχέσεις τους, καθώς έχουν μάθει ότι οι ανάγκες και οι επιθυμίες τους έρχονται σε δεύτερη μοίρα. Συχνά αισθάνονται ενοχές όταν προσπαθούν να ανεξαρτητοποιηθούν ή να εκφράσουν διαφορετική άποψη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αναπτύξουν εσωτερικευμένο θυμό, καταπίεση συναισθημάτων ή παθητική συμπεριφορά.
Άλλα παιδιά αντιδρούν αντίθετα, υιοθετώντας έντονη επαναστατικότητα και απομάκρυνση από την οικογένεια, προσπαθώντας να προστατεύσουν την προσωπικότητά τους από τον συνεχή έλεγχο. Η υπερβολική παρέμβαση μπορεί επίσης να επηρεάσει τις κοινωνικές και ερωτικές σχέσεις του ατόμου, αφού συχνά δημιουργείται φόβος απόρριψης, ανάγκη συνεχούς αποδοχής ή δυσκολία εμπιστοσύνης προς τους άλλους.
Επιπλέον, όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε περιβάλλον όπου η μητέρα παρεμβαίνει σε κάθε πτυχή της ζωής του, υπάρχει κίνδυνος να μην μάθει να διαχειρίζεται μόνο του τις αποτυχίες και τις δυσκολίες, με αποτέλεσμα να εμφανίζει μειωμένη ανθεκτικότητα απέναντι στις απαιτήσεις της ζωής. Η συναισθηματική πίεση που ασκείται καθημερινά μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως έντονο στρες, κρίσεις άγχους ή συναισθηματική εξουθένωση.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η επίδραση μιας παρεμβατικής μητέρας δεν καθορίζει απόλυτα το μέλλον του παιδιού. Μέσα από υγιείς σχέσεις, προσωπική επίγνωση και πολλές φορές με τη βοήθεια ψυχοθεραπείας, το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει τα μοτίβα που το δυσκολεύουν, να χτίσει αυτοπεποίθηση και να διαμορφώσει μια πιο ισορροπημένη και ανεξάρτητη προσωπικότητα.
Δημοφιλή άρθρα:
- Τελειομανία: Γιατί βασανίζει όλο και περισσότερους ανθρώπους πλέον;
- Γιατί επιλέγουμε να μη διεκδικούμε αυτά που ζητάμε και πώς μπορεί να αλλάξει αυτό; Ψυχολόγος συμβουλεύει
- Θέτουμε όρια στους άλλους όχι από ανάγκη να τους απομακρύνουμε αλλά για να μην εγκαταλείψουμε τον εαυτό μας
Εσείς τί τύπος μητέρας πιστεύετε ότι είστε; Πείτε μας στα σχόλια.
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου χωρίς τη γραπτή άδεια από εκδότη.