Λένα Γατσή
Το 1816 έμεινε στην ιστορία ως «Η Χρονιά χωρίς Καλοκαίρι». Δεν είναι μύθος ούτε λογοτεχνική υπερβολή. Πραγματοποιήθηκε μια παγκόσμια κλιματική ανωμαλία που επηρέασε όλο τον κόσμο και τον τρόπο που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν τη δύναμη της φύσης. Η αιτία βρισκόταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά απο την Ελλάδα και ήταν η κολοσσιαία έκρηξη του ηφαιστείου Ταμπόρα (Tambora) στην Ινδονησία το 1815, μία από τις ισχυρότερες ηφαιστειακές εκρήξεις που έχουν καταγραφεί στην ανθρώπινη ιστορία.
Τόνοι ηφαιστειακής στάχτης και αερολυμάτων εκτοξεύτηκαν στην ατμόσφαιρα, μειώνοντας την ηλιακή ακτινοβολία που έφτανε στη Γη. Το αποτέλεσμα ήταν ένα παγωμένο και σκοτεινό καλοκαίρι σαν σενάριο από δυστοπική ταινία… Χαμηλές θερμοκρασίες, παγετοί και χιόνια μέσα στον Ιούνιο, καταστροφές στις καλλιέργειες και ακραία καιρικά φαινόμενα σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική.
Η «χρονιά που δεν ήρθε καλοκαίρι» αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς ένα φυσικό γεγονός-όπως η έκρηξη του ηφαιστείου Ταμπόρα -μπορεί να επηρεάσει ολόκληρο τον πλανήτη. Το ερώτημα που παραμένει επίκαιρο είναι θα μπορούσε να συμβεί κάτι αντίστοιχο σήμερα; Διαβάστε παρακάτω:
To άρθρο ανανεώθηκε το 2026 με νέες πληροφορίες
Πότε ήταν χρονιά που δεν ήρθε το Καλοκαίρι
Οι τέσσερις εποχές είναι απαραίτητες για την ομαλή λειτουργία του πλανήτη και των ζωντανών οργανισμών που μένουν πάνω σε αυτόν. Στο σήμερα οι τέσσερις εποχές έχουν αλλάξει εξαιτίας του φαινόμενου του θερμοκηπίου όμως φαίνεται πως το 1816 κάτι άλλο διατάραξε τις τέσσερις εποχές.
Την Άνοιξη του 1816 έγινε μία μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου Ταμπόρα, στην Ινδονησία και πιο συγκεκριμένα στις 10 Απριλίου του 1816. Ήταν η μεγαλύτερη έκρηξη σε 1.630 χρόνια και διαταράχθηκε εκτός από την γύρω περιοχή η Ευρώπη και η βόρεια Αμερική.
Η έκρηξη του συγκεκριμένου ηφαιστείου σκότωσε περίπου 70.000 ανθρώπους και στην Ευρώπη αλλά και την βόρεια Αφρική υπήρχαν καταιγίδες και χιονοπτώσεις και τους τρεις μήνες του Καλοκαιριού. Οι άνθρωποι έσφαζαν τα ζώα τους γιατί δεν είχαν τι να τα ταΐσουν και εξαιτίας των χιονοπτώσεων η γεωργία υπέστη σοβαρές ζημιές.
Επίσης εξαιτίας αυτής της καιρικής αλλαγή προκλήθηκαν λιμοί και επιδημίες χολέρας σε όλη την Ευρώπη αλλά και την βόρεια Αφρική. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ηφαιστειακή στάχτη εξαπλώθηκε μέχρι και 1.300 χιλιόμετρα από το σημείο της έκρηξης.
Το ηφαίστειο σταμάτησε να βρυχάται στις 15 Ιουλίου του 1815 όμως ο καπνός παρέμεινε πηκτός στην γύρω περιοχή μέχρι και τις 23 Αυγούστου της ίδιας χρονιάς. Επίσης οι εκρήξεις συνεχίστηκαν για ακόμη 4 χρόνια όμως ήταν μικρές και ακίνδυνες.
Οι επιπτώσεις της έκρηξης του ηφαιστείου στις υπόλοιπες χώρες
Στην Ιρλανδία λοιπόν από τις 153 ημέρες του διαστήματος Μάιου μέχρι και Σεπτέμβριου έβρεχε τις 142 με καταρρακτώδεις καταιγίδες ενώ στην Αγγλία ο μέσος όρος θερμοκρασίας κυμάνθηκε στους 13,37 βαθμούς Κελσίου. Το συγκεκριμένο Καλοκαίρι ήταν το τρίτο πιο ψυχρό Καλοκαίρι από το 1659 που ξεκίνησαν να κρατούνται μετεωρολογικά αρχεία.
Στην Γαλλία και στην Αυστρία περίπου 200.000 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους από την πείνα και τις επιδημίες χολέρας και τύφου. Οι πάγοι στην Αρκτική και στις Άλπεις μεγάλωσαν ενώ στην Ουκρανία έκανε ένα θερμότερο Καλοκαίρι από ότι συνήθως.
Στις 4 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς σημειώθηκε παγετός στο Κονέκτικατ ενώ στις 8 Ιουνίου έπεσε χιόνι στην Νέα Υόρκη. Εξαιτίας του παγετού δεν υπήρχαν συγκοινωνίες, οι σοδειές καταστρέφονταν και οι άνθρωποι πέθαιναν από την πείνα και το κρύο, αφού ακόμη και τα ξύλα λιγόστευαν.
Εξαιτίας της ηφαιστειακής σκόνης το χιόνι είχε διαφορετικό χρώμα από ότι συνήθως. Στην Ουγγαρία είχε καφέ χρώμα ενώ στην Ιταλία κόκκινο. Και το επόμενο Καλοκαίρι όμως τα πράγματα ήταν δύσκολα αφού υπήρχαν θερμοκρασίες μέχρι και -26 βαθμούς Κελσίου.
Επειδή όμως όλα αυτά ήταν αποτέλεσμα της φύσης και όχι της ανθρώπινης παρέμβασης, από ένα σημείο και μετά όλα ήρθαν και πάλι στο φυσιολογικό τους.
Θα μπορούσε να συμβεί κάτι αντίστοιχο και σήμερα;
Το ερώτημα αν μπορεί να ξαναγίνει κάτι σαν τη «Χρονιά χωρίς Καλοκαίρι» δεν είναι θεωρητικό σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Είναι ένα υπαρκτό κλιματικό ρίσκο που η επιστήμη το έχει μελετήσει πολύ σοβαρά, κυρίως μέσα από τη συμπεριφορά μεγάλων ηφαιστείων.
Το 1816 ήταν αποτέλεσμα της έκρηξης του ηφαιστείου Mount Tambora το 1815. Η έκρηξη αυτή έφτασε σε δείκτη VEI-7, δηλαδή εξαιρετικά υψηλή εκρηκτικότητα. Δεν ήταν απλώς μια μεγάλη έκρηξη δηλαδή. Ηταν ένα γεγονός που έστειλε τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του θείου στη στρατόσφαιρα, όπου σχημάτισαν θειικά αερολύματα.
Αυτά τα αερολύματα έχουν μια κρίσιμη ιδιότητα να αντανακλούν την ηλιακή ακτινοβολία πίσω στο διάστημα. Αλλάζουν δηλαδή, το ενεργειακό ισοζύγιο του πλανήτη. Υπολογίζεται ότι μετά το Tambora η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έπεσε περίπου 0,4°C έως 0,7°C, που ακούγεται μικρό, αλλά σε παγκόσμια κλίμακα είναι τεράστιο.
Το ερώτημα λοιπόν αν κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί σήμερα έχει απαντηθεί ήδη από την κλιματολογία.Ναι, είναι απολύτως πιθανό. Η Γη εξακολουθεί να διαθέτει ηφαίστεια ικανά για εκρήξεις παρόμοιας κλίμακας. Αν συνέβαινε μια έκρηξη αντίστοιχη με του Tambora, θα απελευθέρωνε τεράστιες ποσότητες θειικών αερολυμάτων που θα παρέμεναν στη στρατόσφαιρα για περίπου έναν έως τρία χρόνια. Σε αυτό το διάστημα η μέση παγκόσμια θερμοκρασία θα μπορούσε να πέσει αισθητά, ίσως κατά μερικά δέκατα του βαθμού ή και περισσότερο σε συγκεκριμένες περιοχές, με αποτέλεσμα παγωμένα καλοκαίρια, ασταθή καιρικά μοτίβα και σημαντικές απώλειες στη γεωργική παραγωγή.
Η διαφορά με το 1816 είναι ότι σήμερα η κοινωνία δεν λειτουργεί απομονωμένα όπως τότε. Η παραγωγή τροφίμων είναι παγκόσμια, υπάρχουν αποθέματα, οι μεταφορές είναι ταχείες και η επιστημονική παρακολούθηση του κλίματος επιτρέπει έγκαιρη πρόβλεψη της εξάπλωσης του ηφαιστειακού νέφους. Αυτό σημαίνει ότι ένα τέτοιο γεγονός δεν θα εμφανιζόταν ως ξαφνική κατάρρευση της καθημερινότητας, αλλά ως μια προβλέψιμη και διαχειρίσιμη-αν και σοβαρή- παγκόσμια κρίση.
Το ακραίο σενάριο
Υπάρχει και ένα πιο ακραίο αλλά εξαιρετικά σπάνιο σενάριο. Μια υπερέκρηξη από συστήματα ηφαιστείων όπως είναι η Yellowstone Caldera. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ποσότητα υλικού που θα έφτανε στην ατμόσφαιρα θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ πιο έντονη και μακροχρόνια πτώση θερμοκρασίας, δημιουργώντας συνθήκες που θα πλησίαζαν αυτό που ονομάζουμε «ηφαιστειακό χειμώνα» για αρκετά χρόνια. Όμως αυτό το σενάριο θεωρείται εξαιρετικά απίθανο σε ανθρώπινη χρονική κλίμακα.
Μια λεπτομέρεια που ίσως δεν ξέρατε
Λόγω του απαίσιου, σκοτεινού και βροχερού καιρού εκείνου του καλοκαιριού του 1816 στην Ευρώπη, η συγγραφέας Μαίρη Σέλλεϋ αποκλείστηκε με την παρέα της σε μια βίλα στην Ελβετία και εμπνεύστηκε τη συγγραφή του διάσημου μυθιστορήματος «Φρανκενστάιν ».
Σχετικά άρθρα
- Villa Diodati: Το σπίτι του λόρδου Βύρωνα που το έτος χωρίς καλοκαίρι συνδέθηκε με την έμπνευση των ιστοριών τρόμου «Φρανκεστάιν» και «Βρικόλακας»
- 1816 το Ετος χωρίς καλοκαίρι – Τα πραγματικά γεγονότα που βασίστηκε το σενάριο της σειράς η Μάγισσα
- Η μυστηριώδης ιστορία της γυναίκας που έπεσε για ύπνο και ξύπνησε 32 χρόνια μετά χωρίς να έχει γεράσει
- Ροζαλία Λομπάρντο: Το παιδί που έχει πεθάνει εδώ και 100 χρόνια και μοιάζει να κοιμάται- Πως εξηγούνται τα κινούμενα βλέφαρα της
Διαβάστε όλα τα άρθρα για την μηχανή του χρόνου στο Daddy-Cool.gr
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου χωρίς την γραπτή άδεια από τον εκδότη.