Έλενα Τριανταφύλλου
Η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στη ζωή μας είναι γεγονός και ήδη έχουν καταγραφεί τα πρώτα δείγματα εθισμού ειδικά στα παιδιά, σύμφωνα με την ειδικό Titania Jordan Τα 7 σημάδια που φανερώνουν εθισμό στη τεχνητή νοημοσύνη και τί μπορούν να κάνουν οι γονείς.
Δυστυχώς οι γονείς δεν θα ανησυχούν από εδώ και πέρα μόνο για τον εθισμού των παιδιών στα social media, αφού η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στη καθημερινότητά τους έχει χάσει πια τον έλεγχο, σύμφωνα με την ειδικό Titania Jordan. Θα δούμε αναλυτικά τα σημάδια που φανερώνουν εθισμό των παιδιών στο AI και πώς μπορούν οι γονείς να το διαχειριστούν.
Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σαν ένα σημαντικό εργαλείο για την ανθρωπότητα, αλλά μέχρι στιγμής τα δεδομένα που έχουμε στα χέρια μας, δείχνουν το ακριβώς αντίθετο. Ειδικά τα παιδιά, έχουν δει το ChatGPT σαν εύκολη λύση σε κάθε τους απορία ή και σαν παιχνίδι με τους φίλους τους με αποτέλεσμα να χρησιμοποιούν την εφαρμογή πολλές ώρες την ημέρα.
Και μπορεί κάτι τέτοιο να μοιάζει αθώο, όμως σύμφωνα με την ειδικό Titania Jordan, οι γονείς θα πρέπει να δώσουν παραπάνω σημασία από ότι πίστευαν σε αυτό. Διότι δεν είναι λίγα τα περιστατικά παιδιών που εθίστηκαν στη τεχνητή νοημοσύνη. Ποια είναι τα 7 σημάδια που φανερώνουν τον εθισμό τους και πώς μπορούν οι γονείς να το διαχειριστούν; Διαβάστε παρακάτω:
Ο εθισμός στη τεχνητή νοημοσύνη είναι μία νέα πραγματικότητα
Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι 7 στους 10 έφηβους ηλικίας από 13 μέχρι 18 ετών χρησιμοποιούν κάποιο εργαλείο ΑΙ και δυστυχώς μόλις το 37% των γονιών το γνωρίζει. Τέτοια εργαλεία μπορεί να είναι το ChatGPT ή άλλες εφαρμογές που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο και μέσα από αυτές μπορούν να φτιάχνουν φωτογραφίες και εικόνες, μουσική ή να παίρνουν συμμετοχή σε διάφορα challenges.
Φυσικά υπάρχουν και οι έφηβοι που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για σχολικές εργασίες και μεταφράσεις, κάτι που είναι πολύ βοηθητικό. Παρόλα αυτά τα εργαλεία του AI δεν είναι όλα ίδια και οι κίνδυνοι εξαρτώνται από τον βαθμό στον οποίο τα παιδιά βασίζονται σε αυτά.
Η συναισθηματική εξάρτηση στη τεχνητή νοημοσύνη
«Ένας τομέας όπου βλέπουμε σημαντική αύξηση είναι τα AI companions, δηλαδή chatbots εμπνευσμένα από διάσημους ή φανταστικούς χαρακτήρες», αναφέρει η Titania Jordan, Chief Parent Officer της Bark Technologies. «Τα παιδιά συχνά δημιουργούν ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς με αυτά τα προγράμματα, καθώς ανταποκρίνονται άμεσα και παρέχουν σταθερή στήριξη», συμπληρώνει.
Ήδη έχουν προκαλέσει ανησυχία προβληματικές σχέσεις με chatbots όπως είναι τα Replika, Character.ai και Nomi. Μάλιστα πρόσφατα γονείς ενός 16χρονου, κατέθεσαν μήνυση κατά της OpenAI αφού ο γιος τους χρησιμοποίησε το ChatGPT για ψυχολογική υποστήριξη και σύμφωνα με τους ίδιους, οι συμβουλές που έδωσε η γνωστή πλατφόρμα στο παιδί το ώθησε στην αυτοκτονία.
Tί είναι ο εθισμός στη τεχνητή νοημοσύνη και πώς τον αναγνωρίζουμε;
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο όρος δεν αποτελεί – τουλάχιστον για τώρα – επίσημη ιατρική διάγνωση. Παρόλα αυτά χρησιμοποιείται από ειδικούς για να περιγράψει μία προβληματική χρήση που μοιάζει με εθισμό, σύμφωνα με τον παιδοψυχίατρο Yann Poncin στην Ιατρική σχολή του Yale.
Η υπερβολική χρήση παρουσιάζει ομοιότητες με τον εθισμό στα social media και συνοδεύεται από συμπεριφορές όπως:
- Αδυναμία ελέγχου του χρόνου χρήσης.
- Συμπτώματα στέρησης όταν περιορίζεται η πρόσβαση.
- Παραμέληση υποχρεώσεων για χάρη της online παρουσίας.
«Ο σχεδιασμός της AI, όπως και των social media, στοχεύει να κρατά τον χρήστη «κολλημένο», κυρίως όταν δημιουργεί την αίσθηση αποδοχής ή δημοφιλίας», σημειώνει η Jordan. Η Erin Walsh, ειδική σε θέματα εφήβων και τεχνολογίας, προσθέτει ότι οι AI πλατφόρμες δεν έχουν δημιουργηθεί με γνώμονα την ψυχική υγεία των εφήβων αλλά για να ενισχύουν την παραμονή τους σε αυτές, κάτι που εγκυμονεί κινδύνους εξάρτησης.
Προβληματικά στοιχεία στη λειτουργία της AI
- Αδιάκοπες αλληλεπιδράσεις: τα chatbots συνεχίζουν τη συνομιλία με νέες ερωτήσεις και θέματα.
- Ιδιαίτερα προσωποποιημένες απαντήσεις: θυμούνται παλιές συζητήσεις, ενισχύοντας το συναισθηματικό δέσιμο.
- Υπερβολική επιβεβαίωση: επιδοκιμάζουν τον χρήστη, ακόμη και σε ανησυχητικές συμπεριφορές.
Σημάδια που πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς
- Απομάκρυνση από φίλους.
- Εντάσεις στις οικογενειακές σχέσεις ή κοινωνική απομόνωση.
- Αδιαφορία για δραστηριότητες και χόμπι.
- Διαταραχές ύπνου ή διατροφής.
- Πτώση στη σχολική απόδοση.
- Άγχος όταν δεν έχουν πρόσβαση.
- Απότομες αλλαγές διάθεσης.
Τα παιδιά που κινδυνεύουν περισσότερο
Αξίζει να σημειωθεί ότι η αντίδραση διαφέρει ανάλογα με το παιδί. Παράγοντες όπως η ιδιοσυγκρασία, η ψυχική υγεία, οι εμπειρίες ζωής και η νευροδιαφορετικότητα παίζουν ρόλο. Έφηβοι με άγχος ή κοινωνική απομόνωση είναι πιο πιθανό να στραφούν στην AI για στήριξη.
Δείτε ακόμα Τα 5 πράγματα που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να πεις στο ChatGPT
Τί πρέπει να κάνουν οι γονείς;
- Συζητήστε ανοιχτά: Αντί για απαγορεύσεις, ρωτήστε το παιδί πώς και γιατί χρησιμοποιεί τα chatbots.
- Ορίστε όρια: Καθορίστε αποδεκτό χρόνο χρήσης και εφαρμόστε εργαλεία γονικού ελέγχου.
- Δώστε το καλό παράδειγμα: Διαχειριστείτε τη δική σας χρήση τεχνολογίας με ισορροπία.
- Ζητήστε βοήθεια ειδικών: Παιδίατροι, ψυχολόγοι ή σχολικοί σύμβουλοι μπορούν να στηρίξουν την οικογένεια.
- Δείξτε υπομονή: Η απομάκρυνση από ένα chatbot με το οποίο υπάρχει συναισθηματικός δεσμός χρειάζεται χρόνο και στήριξη.
Τέλος η κατανόηση, η σωστή καθοδήγηση και η ανοιχτή επικοινωνία αποτελούν τα σημαντικότερα «εργαλεία» που έχουν οι γονείς για να προστατεύσουν τα παιδιά τους. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει χρήσιμες δυνατότητες, αρκεί να χρησιμοποιείται με μέτρο και κριτική σκέψη.
Με σταθερά όρια, ουσιαστικό ενδιαφέρον και υποστήριξη, οι έφηβοι μπορούν να αξιοποιούν την AI με τρόπο που ενισχύει τη μάθηση και την ανάπτυξή τους. Άλλωστε ακόμη και το Υπουργείο Παιδείας φέρνει το ChatGPT στις σχολικές αίθουσες σαν πολύτιμο εργαλείο. Αν λοιπόν το παιδί χρησιμοποιεί τη τεχνητή νοημοσύνη με σύνεση, τότε μπορεί να αποδειχτεί πολύ βοηθητική στη καθημερινότητά του. Προσοχή όμως, στα όρια που είναι πολύ λεπτά.
Photo cover via: pexels.com (Ron Lach)