Ελένη Πανταζή
Φαίνεται πως οι αρχαίοι πολιτισμοί είχαν βρει πολλούς τρόπους να αντιμετωπίζουν τις ασθένειες. Σαν αυτόν που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι, οι οποίοι φαίνεται σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports, στην οποία φαίνεται ότι χρησιμοποιούσαν ανθρώπινα περιττώματα ως φάρμακο.
Οι αρχαίοι πολιτισμοί φαίνεται πως είχαν βρει πολλούς τρόπους να αντιμετωπίζουν τις διάφορες ασθένειες, προτού η επιστήμη προχωρήσει τόσο πολύ όσο σήμερα. Ανάμεσα σε αυτές τις τεχνικές υπήρχαν και κάποιες πιο παράδοξες. Όπως αυτό που ανακαλύφθηκε από ερευνητές στη Τουρκία. Σύμφωνα με τους ίδιους οι αρχαίοι Ρωμαίοι αντιμετώπιζαν διάφορες ασθένειες με ανθρώπινα περιττώματα.
Φαίνεται πως μία αρχαιολογική ανάλυση υπολειμμάτων από ρωμαϊκό γυάλινο αγγείο του 2ου αιώνα στην Πέργαμο αποκαλύπτει ένα απρόσμενο μείγμα: ανθρώπινα κόπρανα, θυμάρι και ελαιόλαδο, επιβεβαιώνοντας πρακτικές που μέχρι σήμερα γνωρίζαμε μόνο από αρχαία ιατρικά κείμενα.
Αυτή η ανακάλυψη που μοιάζει να βγήκε από τις πιο ακραίες σελίδες της αρχαίας ιατρικής έρχεται να ταράξει τις βεβαιότητες των ιστορικών. Ερευνητές στην Τουρκία υποστηρίζουν ότι εντόπισαν την πρώτη φυσική, αρχαιολογική απόδειξη πως οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν ανθρώπινα περιττώματα σε θεραπευτικά παρασκευάσματα.
Ενώ η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports, βασίζεται στην ανάλυση υπολειμμάτων από ένα μικρό ρωμαϊκό γυάλινο δοχείο (unguentarium) που χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. και προέρχεται από την αρχαία Πέργαμο, στη δυτική Τουρκία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ερευνητές έξυσαν αυτές τις καφέ νιφάδες από το εσωτερικό του γυάλινου μπουκαλιού. Cenker Atila. Ενώ ο επικεφαλής της έρευνας, Cenker Atila, αρχαιολόγος στο Sivas Cumhuriyet University, εντόπισε κατάλοιπα στο εσωτερικό αρκετών παρόμοιων αγγείων κατά τη διάρκεια προηγούμενης έρευνας στο Μουσείο Bergama. Από επτά δοχεία με ορατά υπολείμματα, μόνο ένα παρείχε εργαστηριακά αποτελέσματα με σαφήνεια.
Φυσικά, το περιεχόμενο, σύμφωνα με τις αναλύσεις, ήταν ένα μείγμα από: ανθρώπινα κόπρανα, υψηλή συγκέντρωση θυμαριού και ελαιόλαδο. Για τους ερευνητές, η σύνθεση δεν άφησε περιθώρια αμφιβολίας. Όπως δήλωσε ο Atila στο CNN, το παρασκεύασμα αντιστοιχεί σε θεραπεία που περιγράφεται στα έργα του Γαληνού, ενός από τους σημαντικότερους ιατρούς της ρωμαϊκής εποχής.
Γεννημένος στην Πέργαμο, ο Γαληνός υπήρξε πρωτοπόρος στην ανατομία και η ιατρική του σκέψη κυριάρχησε για περίπου 1.500 χρόνια στη δυτική και ισλαμική παράδοση. Στα συγγράμματά του περιλαμβάνονται αναφορές σε θεραπείες που αξιοποιούν τόσο ανθρώπινα όσο και ζωικά περιττώματα.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, τέτοιες πρακτικές δεν θεωρούνταν απαραίτητα παράλογες ή αποκρουστικές στην αρχαιότητα. Αντίθετα, ουσίες που σήμερα προκαλούν δυσφορία καταλάμβαναν μια ιδιότυπη θέση στην αρχαία φαρμακολογία — ως ισχυρά, αποτελεσματικά αλλά και «συμβολικά φορτισμένα» συστατικά.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, το θυμάρι, πιθανότατα εξυπηρετούσε διπλό ρόλο: αξιοποιούνταν για τις αντιβακτηριακές του ιδιότητες, ενώ παράλληλα περιόριζε την έντονη οσμή του μείγματος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ίδιο το αγγείο. Τα unguentaria συνδέονται παραδοσιακά με αρώματα ή καλλυντικά, ιδίως όταν εντοπίζονται σε ταφικά συμφραζόμενα. Η συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο, δείχνει ότι τέτοια δοχεία μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για ιατρικούς σκοπούς.
Από την άλλη ο Nicholas Purcell, ομότιμος καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, χαρακτήρισε την έρευνα «επιστημονικά στιβαρή». Όπως σημείωσε, η χρήση περιττωμάτων σε θεραπείες είναι ήδη γνωστή από ρωμαϊκές πηγές, «αλλά η σύνδεσή της με αρχαιολογικό υλικό αποτελεί σημαντική εξέλιξη». Η ανακάλυψη ενδέχεται να οδηγήσει σε επανεξέταση παλαιότερων ευρημάτων, καθώς αμφισβητεί την αυτονόητη σύνδεση των μικρών γυάλινων αγγείων αποκλειστικά με αρώματα και πολυτελή έλαια.
Δείτε ακόμη: Κορονοϊός των σκύλων και ιός της γρίπης D: Οι επιστήμονες φοβούνται για νέα πανδημία
Την ίδια στιγμή, οι ερευνητές επισημαίνουν έναν αναπάντεχο παραλληλισμό με τη σύγχρονη ιατρική. Η μεταμόσχευση κοπράνων (fecal microbiota transplantation), που χρησιμοποιείται σήμερα για συγκεκριμένες εντερικές λοιμώξεις, βασίζεται επίσης στη θεραπευτική αξιοποίηση μικροβιακών κοινοτήτων. Ίσως, τελικά, η ιστορία της ιατρικής να μην προχωρά πάντα γραμμικά — αλλά να επιστρέφει, με διαφορετικούς όρους, σε ιδέες που είχαν ήδη εξερευνηθεί πριν από χιλιάδες χρόνια.
Αν σας φάνηκε ενδιαφέρον δείτε και Ανθρώπινη αναπαραγωγή στο διάστημα: Η νέα πρόκληση της επιστήμης
Photo cover via: pexels.com (Michael Giugliano)