Σχολική διαμεσολάβηση: Σε ποιες τάξεις οι μαθητές θα λύνουν τους καβγάδες των συμμαθητών τους – Οι αντιδράσεις των εκπαιδευτικών

Σχολική διαμεσολάβηση: Σε ποιες τάξεις οι μαθητές θα λύνουν τους καβγάδες των συμμαθητών τους – Οι αντιδράσεις των εκπαιδευτικών

Προσθήκη του daddy-cool.gr ως προτεινόμενη πηγή στην Google
Τι προβλέπει ο νέος θεσμός της σχολικής διαμεσολάβησης, σε ποιες τάξεις θα εφαρμόζεται και οι ενστάσεις των εκπαιδευτικών για τον ρόλο των μαθητών στη διαχείριση των συγκρούσεων.

Ένας νέος θεσμός για τη διαχείριση των συγκρούσεων μεταξύ μαθητών εισάγεται στα ελληνικά σχολεία, δίνοντας στα ίδια τα παιδιά ενεργό ρόλο στην επίλυση των διαφορών τους. Η σχολική διαμεσολάβηση αποτελεί πλέον μέρος του νομοθετικού πλαισίου, ωστόσο η εφαρμογή της προκαλεί ήδη αντιδράσεις από εκπαιδευτικούς, οι οποίοι εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για τις προϋποθέσεις και τα όρια της συγκεκριμένης πρακτικής.

Η σχολική διαμεσολάβηση εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες σε εκπαιδευτικά συστήματα του εξωτερικού και αποσκοπεί στην ειρηνική διευθέτηση εντάσεων μέσα στη σχολική κοινότητα. Στην Ελλάδα, ο νέος θεσμός προβλέπει τη συμμετοχή μαθητών στην προσπάθεια επίλυσης διαπροσωπικών διαφορών, είτε αυτές προκύπτουν μέσα στο σχολείο είτε εκδηλώνονται στο διαδίκτυο και επηρεάζουν τις σχέσεις μεταξύ των παιδιών.

Ωστόσο, εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αναγκαία επιστημονική υποστήριξη που χρειάζονται οι μαθητές. Μάλιστα, εκφράζουν την ανησυχία ότι επιχειρείται να αντιμετωπιστεί η έλλειψη ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών με την ανάθεση πρόσθετων ευθυνών στα ίδια τα παιδιά.

Η Βίκυ Βασιλάτου, μέλος της ΟΛΜΕ, αναφέρει στο iPaideia ότι μια πρακτική που, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσε να έχει θετικά αποτελέσματα, κινδυνεύει να χρησιμοποιηθεί ως υποκατάστατο της εξειδικευμένης επιστημονικής παρέμβασης.

«Θέλουν να εμφανίσουν ως καινοτομία την ανεπάρκειά τους», τονίζει χαρακτηριστικά, καταγγέλλοντας ότι η σχολική διαμεσολάβηση προωθείται για να καλύψει τα κενά σε ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς.

Τι είναι η σχολική διαμεσολάβηση και πώς θα εφαρμόζεται

Η σχολική διαμεσολάβηση εντάσσεται στις εναλλακτικές μορφές επίλυσης διαφορών που προβλέπει το νέο νομοθετικό πλαίσιο. Βασικός της στόχος είναι να ενισχύσει την πρόληψη των συγκρούσεων και να βοηθήσει τα μέλη της σχολικής κοινότητας να βρίσκουν συναινετικές λύσεις.

Στην πράξη, μαθητές αναλαμβάνουν, εφόσον το επιθυμούν και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τον ρόλο του διαμεσολαβητή. Καλούνται να βοηθήσουν συμμαθητές τους που βρίσκονται σε αντιπαράθεση να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, να εκφράσουν τις απόψεις τους και να αναζητήσουν μια λύση που θα είναι αποδεκτή και από τις δύο πλευρές.

Ο θεσμός αφορά διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφωνίες και προβλήματα επικοινωνίας χαμηλής έως μέσης έντασης. Στο πεδίο εφαρμογής του περιλαμβάνονται και περιστατικά που εκδηλώνονται σε ψηφιακό περιβάλλον, εφόσον επηρεάζουν τις σχέσεις των μαθητών στο σχολείο.

Στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση προβλέπεται η συμμετοχή μαθητών της Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, ενώ στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση μπορούν να συμμετέχουν μαθητές όλων των τάξεων.

Σε κάθε σχολική μονάδα που εφαρμόζει τον θεσμό συγκροτείται ομάδα τουλάχιστον δύο μαθητών-διαμεσολαβητών, με την εποπτεία συντονιστών που ορίζονται από τον Σύλλογο Διδασκόντων.

Ποιες ευθύνες αναλαμβάνουν οι μαθητές-διαμεσολαβητές

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της νομοθεσίας, τουλάχιστον δύο μαθητές ορίζονται ως διαμεσολαβητές, εφόσον το επιθυμούν. Η συμμετοχή τους είναι εθελοντική και δεν προβλέπεται καμία κύρωση σε περίπτωση που αρνηθούν να αναλάβουν τον συγκεκριμένο ρόλο.

Η διαδικασία χαρακτηρίζεται από εμπιστευτικότητα. Οι μαθητές που συμμετέχουν στη διαμεσολάβηση δεν επιτρέπεται να κοινοποιούν στους υπόλοιπους συμμαθητές τους ή σε εκπαιδευτικούς όσα συζητούνται στο πλαίσιο της διαδικασίας. Εξαίρεση προβλέπεται όταν ο μαθητής-διαμεσολαβητής εκτιμά ότι κάποια πληροφορία ενδέχεται να συνδέεται με κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια των συμμαθητών του, οπότε ενημερώνονται οι Συντονιστές.

Παράλληλα, οι μαθητές που αναλαμβάνουν αυτόν τον ρόλο οφείλουν να λειτουργούν με ανεξαρτησία, ουδετερότητα και αμεροληψία, χωρίς να παίρνουν το μέρος κάποιας από τις δύο πλευρές.

Για τους Συντονιστές προβλέπεται ειδική επιμόρφωση διάρκειας τουλάχιστον 20 ωρών. Η διαδικασία της διαμεσολάβησης πραγματοποιείται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο μέσα στο σχολείο και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος.

Παρά τις προβλεπόμενες διαδικασίες, εκπαιδευτικοί εκφράζουν ερωτήματα για το κατά πόσο η συγκεκριμένη οργάνωση εξασφαλίζει την απαραίτητη προστασία των παιδιών και την κατάλληλη αντιμετώπιση των περιστατικών που ενδέχεται να προκύψουν.

«Χρησιμοποιούν τη διαμεσολάβηση για να καλύψουν την έλλειψη ψυχολόγων»

Η Βίκυ Βασιλάτου μεταφέρει και τη δική της εμπειρία από σχολική μονάδα στην οποία είχε ήδη εφαρμοστεί αντίστοιχη διαδικασία διαμεσολάβησης.

Όπως διευκρινίζει, οι αντιρρήσεις της δεν αφορούν την προσπάθεια ειρηνικής επίλυσης των διαφορών μεταξύ μαθητών, αλλά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρείται να εφαρμοστεί η πρακτική, χωρίς, όπως υποστηρίζει, να υπάρχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις.

«Ήμουν σε σχολείο που είχε ενεργοποιηθεί αυτό. Προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν μεθόδους που, κάτω από ένα ορισμένο πλαίσιο, θα μπορούσαν να παίξουν έναν θετικό ρόλο. Τις χρησιμοποιούν όμως για να καλύψουν την έλλειψη ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία», αναφέρει.

Η ίδια θεωρεί ότι για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια τέτοια διαδικασία, είναι απαραίτητη η παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού, το οποίο θα καθοδηγεί τους μαθητές και θα μπορεί να παρεμβαίνει όταν οι περιστάσεις το απαιτούν.

«Αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει αν είχες ένα ειδικευμένο προσωπικό. Ένα παιδί, για να παίξει αυτόν τον ρόλο, πρέπει να έχει σωστή καθοδήγηση», σημειώνει, εκφράζοντας τον προβληματισμό της για το ενδεχόμενο να αναλάβουν οι μαθητές ευθύνες που ξεπερνούν την ηλικία και τις γνώσεις τους.

«Με ποια καθοδήγηση; Ποιου ειδικού και σε ποιο πλαίσιο;»

Η εκπρόσωπος της ΟΛΜΕ αμφισβητεί κατά πόσο μαθητές αυτών των ηλικιών μπορούν να διαχειριστούν σύνθετες διαπροσωπικές καταστάσεις, ακόμη και όταν πρόκειται για περιστατικά που αρχικά δεν φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα.

«Οι μαθητές ως διαμεσολαβητές είναι για γέλια και για κλάματα», δηλώνει χαρακτηριστικά, αναφέροντας ότι στο σχολείο όπου εργαζόταν υπήρχε εκπαιδευτικός που είχε παρακολουθήσει σχετικά σεμινάρια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι υπόλοιποι εκπαιδευτικοί συμφωνούσαν με την εφαρμογή της πρακτικής.

«Εμείς είχαμε μια εκπαιδευτικό που είχε κάνει κάποια σεμινάρια, αλλά διαφωνούσαμε με αυτήν την πρακτική», αναφέρει.

Η ίδια θέτει ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιούνται οι συναντήσεις των μαθητών και για το επίπεδο της υποστήριξης που θα έχουν.

«Το να τραβάς έξω από την τάξη, την ώρα του μαθήματος, μαθητές για να παίξουν αυτόν τον ρόλο… Με ποια καθοδήγηση; Ποιου ειδικού και σε ποιο πλαίσιο; Ο μαθητής αυτός τι γνώσεις έχει;», διερωτάται.

Όπως επισημαίνει, η διαχείριση μιας σύγκρουσης δεν είναι πάντοτε μια απλή υπόθεση. Πίσω από μια φαινομενικά συνηθισμένη διαφωνία μπορεί να κρύβονται πιο σύνθετα ζητήματα, τα οποία απαιτούν γνώσεις και εμπειρία που ένας ανήλικος μαθητής δεν είναι δυνατόν να διαθέτει.

«Μπορεί ένα παιδί να εμπλακεί άθελά του σε πολύ πιο δύσκολες καταστάσεις»

Ένα ακόμη ζήτημα που απασχολεί τη Βίκυ Βασιλάτου είναι η προστασία των ίδιων των παιδιών που καλούνται να αναλάβουν τον ρόλο του διαμεσολαβητή.

Όπως προειδοποιεί, ένας μαθητής μπορεί να βρεθεί χωρίς να το επιδιώξει σε μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση, την οποία δεν θα έχει την απαραίτητη εμπειρία ή επιστημονική κατάρτιση για να αντιμετωπίσει.

«Μπορεί να εμπλακεί ένα παιδί άθελά του σε πολύ πιο δύσκολες καταστάσεις. Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη; Δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά», τονίζει.

Η ίδια εκτιμά ότι η συμμετοχή των μαθητών σε τέτοιες διαδικασίες μπορεί να τους εκθέσει σε συνθήκες που ξεπερνούν τις δυνατότητές τους, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει ουσιαστική επιστημονική υποστήριξη και σαφής καθορισμός των ορίων του ρόλου τους.

«Εκθέτεις το παιδί σε πολύ δύσκολες καταστάσεις. Αυτός που καθοδηγεί μια τέτοια διαδικασία με τι γνώσεις το κάνει;», διερωτάται, θέτοντας ξανά το ζήτημα της επάρκειας της καθοδήγησης.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς θα διασφαλιστεί ότι οι μαθητές-διαμεσολαβητές δεν θα βρεθούν αντιμέτωποι με περιστατικά που απαιτούν παρέμβαση ειδικών και υπερβαίνουν τις γνώσεις και τις δυνατότητές τους.

«Δεν μπορούν τα παιδιά να “καθαρίζουν” για τις ανεπάρκειες του συστήματος»

Η Βίκυ Βασιλάτου συνδέει τη σχολική διαμεσολάβηση με το ευρύτερο πρόβλημα της υποστελέχωσης των σχολείων σε επιστημονικό προσωπικό, υποστηρίζοντας ότι η αντιμετώπιση των συγκρούσεων μεταξύ μαθητών δεν μπορεί να στηρίζεται στην ανάθεση πρόσθετων ευθυνών στα ίδια τα παιδιά.

Κατά την άποψή της, οι σχολικές μονάδες χρειάζονται σταθερή παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, οι οποίοι θα μπορούν να συμβάλλουν τόσο στην πρόληψη όσο και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που εμφανίζονται στη σχολική κοινότητα.

«Δεν μπορούν τα παιδιά να “καθαρίζουν” για τις ανεπάρκειες του συστήματος», υπογραμμίζει, ασκώντας έντονη κριτική στον τρόπο με τον οποίο, όπως υποστηρίζει, προωθείται ο νέος θεσμός.

Η ίδια επιμένει ότι η διαχείριση τέτοιων περιστατικών πρέπει να γίνεται από ανθρώπους με την απαραίτητη επιστημονική κατάρτιση.

«Για τα μάτια του κόσμου γίνονται αυτά. Αυτά πρέπει να τα κάνουν ειδικοί», καταλήγει.

Οι αντιδράσεις των εκπαιδευτικών φέρνουν στο προσκήνιο ένα ουσιαστικό ζήτημα: κατά πόσο η σχολική διαμεσολάβηση θα μπορέσει να λειτουργήσει με σαφή όρια, κατάλληλη εποπτεία και ουσιαστικές εγγυήσεις για την προστασία των παιδιών.

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη χρησιμότητα μιας πρακτικής ειρηνικής επίλυσης διαφορών, αλλά και τις προϋποθέσεις που πρέπει να υπάρχουν ώστε να μην επωμίζονται οι μαθητές ευθύνες που απαιτούν την παρέμβαση εξειδικευμένων επαγγελματιών.

Σχετικά άρθρα