Ελένη Πανταζή
Η Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων τελείται κατά την διάρκεια της Σαρακοστής σε συνδυασμό με την εσπερινή δέηση. τί είναι και πότε είναι οι ακολουθίες της Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας για το 2026;
Η Λειτουργία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων είναι μία λειτουργία η οποία τελείται εντός των ναών κατά την διάρκεια της Μεγάλης Τεσαρακοστής και τελείται σε συνδυασμό με την ακολουθία του εσπερινού, δηλαδή απογευματινές ώρες. Πότε είναι οι ακολουθίες της Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας για το 2026;
Τι είναι η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία
Η Εκκλησία μας καθόρισε όλες τις Τετάρτες και Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής να τελείται μία άλλη Λειτουργία, η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων.
Κατά τη Λειτουργία αυτή δεν τελείται Θυσία, δε γίνεται δηλαδή μεταβολή του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού.
Τα Τίμια Δώρα, ο Άρτος και ο Οίνος είναι έτοιμα, έχουν προαγιασθή (γι’ αυτό και λέγεται Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων) κατά την προηγηθείσα θεία Λειτουργία της Κυριακής, είναι πλέον Σώμα και Αίμα Χριστού, και απλώς προσφέρονται προς μετάληψη στους πιστούς.
Ο Ιερέας καθ’ εκάστη Κυριακή κόπτει από το πρόσφορο τον λεγόμενο «Αμνόν», δηλαδή το τετράγωνο εκείνο τεμάχιο της σφραγίδας που γράφει ΙΣ-ΧΣ ΝΙ-ΚΑ, και το τοποθετεί επάνω στο ιερό Δισκάριο. Μετ’ ολίγο, κατά τη στιγμή του «Σε υμνούμεν…», το τεμάχιον αυτό του άρτου θα μεταβληθεί δια της ευλογίας του Ιερέως σε αυτό τούτο το Σώμα του Κυρίου, όπως και ο οίνος, που είναι στο ιερό Ποτήριο, θα μεταβληθεί και αυτός σε αυτό τούτο το Αίμα του Κυρίου.
Όταν όμως βρισκόμαστε στη πένθιμο περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής, ο Ιερέας, κατά τη Θ. Λειτουργία της Κυριακής, δεν θα κόψει ένα μόνο τεμάχιο εκ της σφραγίδας του προσφόρου, ωσάν αυτό που είπαμε ανωτέρω, αλλά περισσότερα (συνήθως τρία), ανάλογα προς τον αριθμό των Λειτουργιών των Προηγιασμένων που θα τελέσει κατά την εβδομάδα.
Τα τεμάχια αυτά (που δεν κόπτονται όλα από ένα πρόσφορο, αλλ’ ένα από κάθε πρόσφορο), θα τα ευλογήσει κατά την ώρα που πρέπει και αυτά θα μεταβληθούν σε Σώμα Χριστού. Από αυτά το ένα θα χρησιμοποιηθεί για τη θεία Μετάληψη της ημέρας εκείνης (Κυριακής), τα άλλα (συνήθως δύο) θα εμβαπτισθούν στο ιερό Ποτήριο, όπου το άγιο Αίμα του Κυρίου, και θα φυλαχθούν σε ειδικό κιβωτίδιο, το ιερό Αρτοφόριο, για τις Λειτουργίες των Προηγιασμένων Δώρων που θα γίνουν εντός της εβδομάδας. Κατ’ αυτές τις Λειτουργίες ο Ιερέας θα προσφέρει στους πιστούς προς μετάληψη τα Προηγιασμένα αυτά Δώρα.
Η Λειτουργία των Προηγιασμένων είναι συνυφασμένη με Εσπερινό, είναι δηλαδή βραδινή. Αυτό έχει θεσπιστεί, διότι οι παλιοί Χριστιανοί κατά τις ημέρες της Μ. Τεσσαρακοστής διετέλουν τελείως άσιτοι (νηστικοί) μέχρι των εσπερινών ωρών. Μπορούσαν λοιπόν να εκκλησιαστούν και να κοινωνήσουν κατά τις εσπερινές ώρες. Σήμερα η Λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται και κατά την εσπέρα συνηθέστερα όμως τελείται κατά τις πρωινές ώρες προς διευκόλυνση των πιστών.
Η Λειτουργία αυτή δεν έχει τον πανηγυρικό και θριαμβευτικό τόνο των άλλων Λειτουργιών, αλλά δεσπόζει σε αυτή το πένθιμο και κατανυκτικό στοιχείο.Η Λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται όλες τις Τετάρτες και Παρασκευές της Μ. Τεσσαρακοστής. Κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα τελείται μόνο τις τρεις πρώτες μέρες αυτής (Μ. Δευτέρα, Μ. Τρίτη και Μ. Τετάρτη).
Επίσης τελείται και κατά τις ημέρες εορτών ευρισκομένων εντός της περιόδου της Μ. Τεσσαρακοστής. Δεν τελείται κατά τα Σάββατα και τις Κυριακές της Μ. Τεσσαρακοστής. Ο Ιερέας, και αν κρατήσει τα ονόματα, δεν θα τα μνημονεύσει, στην Πρόθεση, αλλά θα τα αφήσει για τη Λειτουργία του Σαββάτου ή της Κυριακής. Επίσης, κατά τη Λειτουργία των Προηγιασμένων δε γίνονται μνημόσυνα
Ποτε είναι οι ακολουθιες της Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας φέτος;
Η Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων τελείται κάθε Τετάρτη και Παρασκευή τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής, τη γιορτή των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων (εάν τύχει καθημερινή, εκτός Σαββάτου την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής), εις μνήμη εορταζομένου Αγίου (που εμπίπτει μέσα στην Μεγάλη Τεσσαρακοστή), την παραμονή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, την Πέμπτη του Μεγάλου Κανόνος, τη Μεγάλη Δευτέρα, τη Μεγάλη Τρίτη και τη Μεγάλη Τετάρτη.
Πιο συγκεκριμένα, κατά την εκκλησιαστική τάξη, γίνεται:
α) κάθε Τετάρτη και Παρασκευή των έξι εβδομάδων της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
β) την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδας του Μεγάλου Κανόνα.
γ) στις μνήμες αγίων που εορτάζονται και συμπίπτουν μέσα στη Σαρακοστή σε άλλη μέρα εκτός Σαββάτου και Κυριακής, όπως π.χ. η Α΄ και Β΄ εύρεση της κεφαλής του τιμίου Προδρόμου (24 Φεβρουαρίου), των αγίων Τεσσαράκοντα μαρτύρων (9 Μαρτίου) ή και εκτάκτως τοπικών αγίων κλπ.
Η Σαρακοστή για το 2026 ξεκινά στις 23 Φεβρουαρίου κι έκτοτε, κάθε Τετάρτη και Παρασκευή το απόγευμα τελείται η Προγιασμένη Θεία Λειτουργία.
Γιατί ονομάζεται Προηγιασμένη
Στη Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων δεν καθαγιάζονται στην προσκομιδή νέα Τίμια Δώρα αλλά τα ήδη καθαγιασμένα Τίμια Δώρα που έχουν Καθαγιάσει σε προηγούμενη Θεία Λειτουργία (συνήθως την Κυριακή) για αυτό και την ονομάζουμε Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία.
Η λειτουργία των προηγιασμένων δώρων τελείται σε συνδυασμό με την ακολουθία του εσπερινού. Συγκεκριμένα αφού ψάλλουν τα λεγόμενα “εσπέρια στιχηρά”και γίνει η μικρά είσοδος του Ιερού Ευαγγελίου αναγιγνώσκονται δύο περικοπές από την Παλαιά Διαθήκη μεταξύ των οποίων ο προεστός της λειτουργίας κρατά στο ένα χέρι λαμπάδα και στο έτερο θυμιατό εξέρχεται στην Ωραία Πύλη εκφωνώντας το “Σοφία ορθοί. Φώς Χριστού φαίνη πάσιν” και ακολουθεί ο ύμνος “Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα”, που ψάλλεται έξι φορές.
Μετά ακολουθεί η ιδιόρρυθμη κατανυκτική και με απόλυτη σιγή έξοδος των Τιμίων Δώρων από την αριστερή πύλη του τέμπλου, από τον λειτουργό ο οποίος έχει καλύψει την κεφαλή του με τον “αέρα”. Μετά την είσοδο η θεία λειτουργία συνεχίζει όπως την Κυριακή χωρίς καμία αλλαγή.
Η Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία δεν έχει πανηγυρικό χαρακτήρα, σε περίπτωση που λειτουργήσει Αρχιερεύς φορεί φελώνιον αντί σάκου με μικρό ωμοφόριο, άνευ μίτρας και οι οφικιούχοι Πρεσβύτεροι και Ιερομόναχοι δεν φέρουν τα οφφίκια τους , σε έκτακτη ανάγκη μπορεί να τελεσθεί χειροτονία διακόνου ενώ δεν τελούνται μνημόσυνα.
Η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία τελείται υποχρεωτικώς στον Ι. Ναό και την αγία Τράπεζα όπου ετελέσθη η Θ. Λειτουργία και εκρατήθη ο Αμνός, απαγορεύεται η μεταφορά του Αμνού σε άλλο Ναό η Θυσιαστήριο -παρεκκλήσιο του ίδιου Ναού.