Πολλοί θεωρούν ότι επιλέγοντας το ηλεκτρονικό τσιγάρο αποφεύγουν τις επικίνδυνες ουσίες του συμβατικού καπνίσματος. Ωστόσο, νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο προσκήνιο μια λιγότερο γνωστή πλευρά του ατμίσματος, καθώς εντοπίζει τοξικά μέταλλα, όπως ο μόλυβδος και το νικέλιο, βαθιά στον πνευμονικό ιστό, έπειτα από μόλις τέσσερις ημέρες έκθεσης σε ατμό ηλεκτρονικού τσιγάρου.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα μέταλλα δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στους πνεύμονες, αλλά συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένα σημεία, δημιουργώντας περιοχές με ιδιαίτερα αυξημένες συγκεντρώσεις. Μάλιστα, η μελέτη εντόπισε και ενώσεις μετάλλων στον ατμό που δεν είχαν καταγραφεί προηγουμένως. Το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς δεν υπάρχουν ειδικά θεσμοθετημένα όρια για την περιεκτικότητα των ηλεκτρονικών τσιγάρων σε μέταλλα σε διεθνές επίπεδο.
Η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες. Στην Αυστραλία, το ποσοστό των νεαρών ενηλίκων που ατμίζουν αυξήθηκε από 5% το 2019 σε περισσότερο από 21% το 2023, ενώ αντίστοιχη τάση καταγράφεται στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Τα νέα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Analytical and Bioanalytical Chemistry, προσθέτουν νέα δεδομένα στη συζήτηση για την ασφάλεια του ατμίσματος.
Πώς τα τοξικά μέταλλα από το ηλεκτρονικό τσιγάρο καταλήγουν στους πνεύμονες
Το πρόβλημα φαίνεται να ξεκινά από τα ίδια τα εξαρτήματα των συσκευών. Οι αντιστάσεις και οι μεταλλικές συνδέσεις μπορούν, κατά τη θέρμανση, να απελευθερώνουν μέταλλα στο υγρό αναπλήρωσης και στον ατμό που εισπνέει ο χρήστης. Παράλληλα, ορισμένα στοιχεία, όπως το αρσενικό και ο υδράργυρος, ενδέχεται να προέρχονται και από τα συστατικά του υγρού.
Για να εξετάσουν τι συμβαίνει στους πνεύμονες, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν πείραμα σε νεαρά ποντίκια, τα οποία εκτέθηκαν σε ατμό ηλεκτρονικού τσιγάρου για τέσσερις συνεχόμενες ημέρες. Τα πειραματόζωα χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες. Οι τρεις εκτέθηκαν σε διαφορετικές ποσότητες ατμού, με 8, 16 ή 32 ρουφηξιές ανά συνεδρία, ενώ η τέταρτη ομάδα εισέπνεε καθαρό αέρα και χρησιμοποιήθηκε ως ομάδα ελέγχου.
Κάθε ομάδα υποβλήθηκε σε δύο συνεδρίες διάρκειας 30 λεπτών ημερησίως. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν επαναγεμιζόμενη συσκευή με αντίσταση από νικέλιο-χρώμιο και υγρό με γεύση καπνού που περιείχε νικοτίνη.
Πριν από την έναρξη του πειράματος, αναλύθηκαν τόσο το υγρό όσο και ο παραγόμενος ατμός. Οι εξετάσεις αποκάλυψαν την παρουσία ψευδαργύρου, αλουμινίου, χαλκού, νικελίου, αρσενικού, κασσίτερου, χρωμίου, υδραργύρου και μολύβδου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η ανίχνευση οργανικών ενώσεων μετάλλων στον ατμό, μεταξύ των οποίων ενώσεις αλουμινίου, νικελίου, χαλκού, αρσενικού, βρωμίου, κασσίτερου και υδραργύρου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ορισμένες από αυτές τις μορφές μετάλλων μπορούν να απορροφηθούν ευκολότερα από τον οργανισμό σε σχέση με τις ανόργανες ενώσεις.

Σε ποια σημεία των πνευμόνων συγκεντρώνονται τα επικίνδυνα μέταλλα
Μετά τις τέσσερις ημέρες έκθεσης, οι επιστήμονες ανέλυσαν τον πνευμονικό ιστό χρησιμοποιώντας προηγμένη απεικονιστική τεχνολογία. Η χαρτογράφηση έδειξε ότι τα μέταλλα δεν κατανέμονταν με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρους τους πνεύμονες.
Συγκεκριμένα, ο μόλυβδος, το νικέλιο και ο κασσίτερος εντοπίστηκαν κυρίως στα ανώτερα και περιφερειακά τμήματα, ενώ ο ψευδάργυρος παρουσίασε μεγαλύτερη συγκέντρωση στις χαμηλότερες περιοχές.
Η εικόνα αυτή ενδέχεται να εξηγεί γιατί οι επιπτώσεις του ατμίσματος στον πνευμονικό ιστό δεν εμφανίζονται απαραίτητα με ομοιόμορφο τρόπο, αλλά μπορεί να αφορούν συγκεκριμένες περιοχές.
Ακόμη πιο ανησυχητικά ήταν τα αποτελέσματα στην ομάδα με τη μεγαλύτερη έκθεση, η οποία δεχόταν 32 ρουφηξιές ανά συνεδρία. Εκεί, οι συγκεντρώσεις μολύβδου ήταν περισσότερες από 25 φορές υψηλότερες σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Τα επίπεδα νικελίου αυξήθηκαν πενταπλάσια, ενώ ο χαλκός παρουσίασε τριπλάσια συγκέντρωση.
Αντίθετα, ο σίδηρος στους πνεύμονες μειώθηκε σημαντικά. Στην ομάδα με τη χαμηλότερη έκθεση, η μείωση έφτασε το 84%. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη μεταβολή διαφέρει από εκείνη που παρατηρείται συνήθως στους καπνιστές και έχει συσχετιστεί με χρόνιες πνευμονικές παθήσεις.
Αρσενικό, νικέλιο και υδράργυρος σε επίπεδα πολύ πάνω από τα όρια αναφοράς
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τις ποσότητες μετάλλων που εντοπίστηκαν στα υγρά αναπλήρωσης. Σύμφωνα με τη μελέτη, ορισμένες συγκεντρώσεις ξεπερνούσαν κατά πολύ τα όρια που χρησιμοποιούνται για φαρμακευτικά προϊόντα εισπνοής.
Ειδικότερα, το αρσενικό βρέθηκε σε επίπεδα 480 φορές υψηλότερα από το αντίστοιχο όριο αναφοράς, το νικέλιο 250 φορές και ο υδράργυρος 180 φορές.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν ειδικά θεσμοθετημένα όρια για την περιεκτικότητα των ηλεκτρονικών τσιγάρων σε μέταλλα, ούτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε στις ΗΠΑ, ενώ δεν έχουν καθοριστεί αντίστοιχα όρια από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Οι υφιστάμενοι κανόνες επικεντρώνονται κυρίως στην περιεκτικότητα σε νικοτίνη και στην επισήμανση των συστατικών, αφήνοντας σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την παρουσία άλλων δυνητικά επικίνδυνων ουσιών.
Οι επιπτώσεις των συγκεκριμένων μετάλλων δεν περιορίζονται απαραίτητα στο αναπνευστικό σύστημα. Το νικέλιο μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα των αεραγωγών και να συμβάλει στην εμφάνιση χρόνιων παθήσεων. Ο μόλυβδος απορροφάται από τον οργανισμό και μπορεί να μεταφερθεί σε όργανα και ιστούς, όπως ο εγκέφαλος και τα οστά. Παράλληλα, ο χαλκός, ο κασσίτερος και το αρσενικό έχουν συνδεθεί με νευρολογικές και γενετικές βλάβες.
Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη με βεβαιότητα αν τα μέταλλα παραμένουν συγκεντρωμένα στον πνευμονικό ιστό ή αν περνούν στην κυκλοφορία του αίματος και μεταφέρονται σε άλλα όργανα. Το συγκεκριμένο ερώτημα χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μιας χρήσης ενδέχεται να απελευθερώνουν ακόμη περισσότερα μέταλλα
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα της μελέτης αφορούν συγκεκριμένο τύπο επαναγεμιζόμενης συσκευής και δεν αποτυπώνουν απαραίτητα την έκθεση από όλα τα μοντέλα ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Μάλιστα, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μιας χρήσης, τα οποία είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στους νέους, ενδέχεται να απελευθερώνουν ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες μετάλλων. Σε ανασκόπηση που επικαλούνται οι επιστήμονες, διαπιστώθηκε ότι οι συγκεντρώσεις μετάλλων σε δείγματα από χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων ήταν συχνά αντίστοιχες ή ακόμη και υψηλότερες από εκείνες που παρατηρούνται σε καπνιστές συμβατικών τσιγάρων.
Η μελέτη καταλήγει ότι η αύξηση των τοξικών μετάλλων στον πνευμονικό ιστό, η σημαντική μείωση του σιδήρου και η ανίχνευση νέων μεταλλικών ενώσεων στον ατμό καθιστούν αναγκαία την ενίσχυση των ελέγχων στα ηλεκτρονικά τσιγάρα.
Με δεδομένη, μάλιστα, την εξάπλωση του ατμίσματος στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν την ανάγκη να θεσπιστούν αυστηρότερα πρότυπα ασφάλειας για τα προϊόντα αυτά.
Σημαντική διευκρίνιση: Η συγκεκριμένη έρευνα πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια και αφορούσε έκθεση διάρκειας μόλις τεσσάρων ημερών. Τα αποτελέσματα πειραμάτων σε ζώα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως στους ανθρώπους, ούτε αποτυπώνουν τις μακροχρόνιες συνέπειες του ατμίσματος.
Οι επιστήμονες μέτρησαν τις συγκεντρώσεις μετάλλων στον πνευμονικό ιστό και συνέκριναν τα επίπεδα στα υγρά με όρια που ισχύουν για φαρμακευτικά προϊόντα εισπνοής. Δεν εξέτασαν, ωστόσο, την εμφάνιση ασθενειών σε ανθρώπους. Επομένως, τα ευρήματα αναδεικνύουν πιθανούς κινδύνους και την ανάγκη για περισσότερη έρευνα, χωρίς να αποτελούν από μόνα τους απόδειξη συγκεκριμένης νόσου στους χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων.