Λένα Γατσή
Έρευνα αποκαλύπτει πως η απώλεια οσμής, μπορεί να αποτελέσει προειδοποίηση για προβλήματα στον εγκέφαλο που μπορεί να οδηγήσουν αργότερα σε άνοια, Αλτσχάιμερ κι άλλες νευρολογικές παθήσεις.
Νέα έρευνα επιστημόνων αποδεικνύει ότι η έλλειψη οσμής μπορεί να σημαίνει πολλά παραπάνω πράγματα από ότι πιστεύαμε. Σύμφωνα με τους ειδικούς αλλά και τα συμπεράσματα που έβγαλαν μετά το τέλος της επιστημονικής μελέτης, η έλλειψη οσμής, μπορεί να φανερώνει προβλήματα στον εγκέφαλο που στη πορεία θα οδηγήσουν σε άνοια.
Πώς η οσμή συνδέεται με την άνοια;
Μια έρευνα δείχνει ότι η μυρωδιά συνδέεται στενά με την υγεία του εγκεφάλου, αν και οι ερευνητές μόλις έχουν αρχίσει να υπολογίζουν το πώς και το γιατί. Σε μια πρόσφατη μελέτη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ένα απλό τεστ οσμής μπορεί να προβλέψει την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.
“Η ικανότητα μυρωδιάς είναι ένα παράθυρο σε μέρη του εγκεφάλου που σχετίζονται με βασικές λειτουργίες, όπως είναι η ευχαρίστηση, η συγκίνηση και η μνήμη“, λέει ο Jayant Pinto, MD, συγγραφέας της μελέτης και ωτορινολόγος/χειρουργός κεφαλής και τραχήλου στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο. “Το τεστ οσμής”, προσθέτει, “επιτρέπει στους γιατρούς να δουν, λίγο νωρίτερα, ένα σημάδι των προβλημάτων που υπάρχουν“.
Στη μελέτη, οι ερευνητές επισκέφθηκαν τα σπίτια 2.900 ατόμων, ηλικίας από 57 έως 85 για να ελέγξουν πόσο καλά θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν πέντε διαφορετικές οσμές: αυτή της μέντας, του ψαριού, του πορτοκαλιού, του τριαντάφυλλου και του δέρματος.
Πέντε χρόνια αργότερα, οι ερευνητές επισκέφτηκαν τους ηλικιωμένους προκειμένου να διαπιστώσουν εάν κάποιος από αυτούς είχε διαγνωστεί με άνοια από τότε που έκανε το τεστ οσμής. Όσοι δεν μπόρεσαν να προσδιορίσουν τουλάχιστον τέσσερις από τις πέντε οσμές στο τεστ οσμής είχαν διπλάσιες πιθανότητες από τους άλλους να εμφανίσουν άνοια 5 χρόνια αργότερα.
Τα πορτοκάλια ήταν ένα από τα αντικείμενα που χρησιμοποίησαν οι ερευνητές το τεστ οσμής
Όσο χαμηλότερη ήταν η βαθμολογία τους στο τεστ οσμής, τόσο μεγαλύτερες ήταν οι πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια. Αυτή η ελάττωση της μνημονικής ικανότητας και των δεξιοτήτων σκέψης εμφανίζεται σε διάφορες μορφές, μεταξύ των οποίων είναι η νόσος του Αλτσχάιμερ, η άνοια του Πάρκινσον και η άνοια Lewy.
Δεν είναι η μόνη μελέτη που συνδέει τη μείωση της μυρωδιάς – γνωστή και ως οσφρητική λειτουργία – με την βλάβη άλλων τμημάτων του εγκεφάλου. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει με πολλές παθήσεις, γνωστές ως νευροεκφυλιστικές ασθένειες, στις οποίες η υγεία του εγκεφάλου μειώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Η παχυσαρκία, η οποία μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητές να νοσήσει το άτομο από τη νόσο του Αλτσχάιμερ και του Πάρκινσον, θα μπορούσε επίσης να παρεμποδίσει την αίσθηση της όσφρησης. Μελέτες δείχνουν ότι η άσκηση μειώνει την πιθανότητα να χαθεί αυτή την αίσθηση. Αλλά ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο πόσο καλά εντοπίζετε και προσδιορίζετε τις μυρωδιές με τη γενική σας υγεία; Οι γιατροί και οι επιστήμονες προσπαθούν να δώσουν απάντηση σε αυτή την κρίσιμη ερώτηση.
Η μύτη λειτουργεί σαν παράθυρο στον εγκέφαλο
Η μύτη σας μπορεί να επιτρέψει σε επιβλαβείς ουσίες από το περιβάλλον να φτάσουν στον εγκέφαλό. “Το οσφρητικό νεύρο σας περιμένει να περάσει ο δειγματοληπτικός αέρας“, λέει η ειδικός. “Αυτό είναι προγραμματισμένη να κάνει αλλά υπάρχει πάντα ο κίνδυνος των ιών, των βακτηριδίων κλπ.”
“Οι νευρώνες συλλαμβάνουν οσμές και στέλνουν σήματα στο κέντρο οσμής στη βάση του εγκεφάλου, γνωστό ως οσφρητικός βολβός. Τα σήματα μεταφέρονται σε διαφορετικές περιοχές στον εγκέφαλο“, λέει η Marie-Elyse Lafaille-Magnan, η οποία ερευνά τη σχέση ανάμεσα στην αίσθηση της όσφρησης και τις πιθανότητες της νόσου Αλτσχάιμερ στο Πανεπιστήμιο McGill στο Μόντρεαλ.
Ορισμένες από τις περιοχές που ο οσφρητικός βολβός μεταδίδει σήματα σχετίζονται με τη σκέψη και τη μνήμη. Στην πραγματικότητα, στη νεκροψία, οι ερευνητές έχουν βρει πλέγματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη νόσο του Αλτσχάιμερ, στους οσφρητικούς βολβούς των ανθρώπων που είχαν Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον και άλλες μορφές άνοιας που συνδέονται με την απώλεια οσμής.
Δείτε ακόμη: 10 απίστευτοι τρόποι με τους οποίους επηρεάζουμε τον εγκέφαλό μας
Η άμεση πορεία της μύτης από το περιβάλλον στον εγκέφαλο θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι ρύποι, οι ιοί και τα βακτήρια ταξιδεύουν μέσω των ρινικών διόδων για να θέσουν σε κίνηση τους τροχούς της νόσου του εγκεφάλου.
Κάποιοι ιοί, θεωρούνται από τους ερευνητές ως μια πιθανή αιτία της νόσου του Πάρκινσον. Αν θα μπορούσαν να φτάσουν στον εγκέφαλο μέσω της μύτης τότε όλα βγάζουν νόημα. Μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά και οι νέοι ενήλικες που ζουν σε περιοχές με βαριά ατμοσφαιρική ρύπανση, όπως η πόλη του Μεξικού, έχουν φλεγμονή στον εγκέφαλο και συσσωρεύουν στο μυαλό τους μερικές από τις ίδιες πρωτεΐνες που παρατηρούνται σε ηλικιωμένους που πάσχουν από Αλτσχάιμερ ή Πάρκινσον.
“Αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια που εισέρχονται στον εγκέφαλο μέσω της μύτης μπορεί στην πραγματικότητα να ξεκινήσουν τη διαδικασία της νόσου“, λέει ο Richard Doty, PhD, διευθυντής του Κέντρου Οσμής και Γεύσης στο Πανεπιστήμιο της Pennsylvania στο Perelman School of Medicine.
Έχει ήδη αποδειχθεί ότι οι άνθρωποι που φέρουν τη μετάλλαξη του γονιδίου e4 του APOE έχουν περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν από Αλτσχάιμερ. Και συγκεκριμένα, αυτή η μελέτη υποδηλώνει ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν ακόμη μεγαλύτερες πιθανότητες να πάσχουν από Αλτσχάιμερ εάν ζουν και σε μια περιοχή που είναι πολύ μολυσμένη.
Η εξάλειψη τόσο της αίσθησης της οσμής και των δεξιοτήτων σκέψης που σχετίζονται με την άνοια μπορεί να προκληθεί από βλάβη σε ένα μόνο τμήμα του εγκεφάλου που ονομάζεται βασικός πυρήνας του Meynert. Αυτή η βλάβη μπορεί να οφείλεται σε επιβλαβείς ουσίες που φθάνουν στον εγκέφαλο μέσω της μύτης ή θα μπορούσε να είναι μια μη συγγενής διαδικασία.
Δείτε ακόμα Τί θα συμβεί στο έντερό μας αν κάθε μέρα τρώμε προβιοτικά;
Η έρευνα βρήκε μια ισχυρή σχέση μεταξύ των χαμηλών βαθμολογιών σε ένα τεστ οσμής 40 ατόμων και τη ζημία σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου. Το πρόσφατο άρθρο στο The Lancet περιγράφει τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να συνδεθεί η αίσθηση της οσμής και η γενική υγεία του εγκεφάλου και “η οποία μπορεί να είναι η γένεση πολλών νευροεκφυλιστικών ασθενειών“.
Μια μύτη που δεν λειτουργεί τόσο καλά δίνει στον εγκέφαλο λιγότερες πληροφορίες. Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι αυτή η έλλειψη διέγερσης μπορεί να αποδυναμώσει άλλα συστήματα. “Καθώς η ακοή σας μειώνεται, καθώς το όραμά σας μειώνεται, καθώς η αίσθηση της μυρωδιάς σας μειώνεται, παίρνετε λιγότερες πληροφορίες“, λέει η Pinto. Τα κυκλώματα που φέρνουν συνήθως αυτή την πληροφορία, μπορεί επίσης να σταματήσουν να δουλεύουν, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα αλλού στον εγκέφαλο.
Ονομάζει αυτή την υπόθεση ως« στέρηση αισθητηρίων ερεθισμάτων.
Το βάρος φαίνεται να παίζει ρόλο. Η παχυσαρκία είναι γνωστό ότι καθιστά πιθανότερη την εγκεφαλική νόσο. Οι άνθρωποι που είναι παχύσαρκοι μπορεί να έχουν μια ασθενέστερη αίσθηση της όσφρησης από άλλους. Οι ερευνητές προτείνουν ότι μία πιθανή εξήγηση είναι ότι οι αδιποκίνες, οι χημικές ουσίες που εκπέμπονται από τον λιπώδη ιστό, θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την αίσθηση της όσφρησης.
Η σχέση μπορεί επίσης να είναι έμμεση. Η αύξηση του σωματικού βάρους μπορεί να οδηγήσει σε διαβήτη και καρδιακές παθήσεις, που βλάπτουν τη ροή του αίματος, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, λέει η Pinto. «Γνωρίζουμε ότι η αγγειακή νόσος αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την άνοια. Αυτός είναι ένας τρόπος για να συνδεθούν όλα αυτά τα πράγματα. ” Η τακτική άσκηση, η οποία βελτιώνει τη ροή του αίματος και καίει το λίπος, βοηθάει την αίσθηση της όσφρησης σε ηλικιωμένους, σύμφωνα με την έρευνα.
Το γίνεται με το τεστ οσμής;
Παρόλο που ένα τεστ οσμής μπορεί να δείξει στους γιατρούς ότι κάτι σοβαρό μπορεί να συμβαίνει, δεν αποτελεί εργαλείο διάγνωσης. Ενώ το τεστ κάνει μια πολύ καλή δουλειά για τον εντοπισμό του τύπου απώλειας οσμής που μπορεί να οδηγήσει σε ασθένειες του εγκεφάλου, τα αποτελέσματα δεν μπορούν να δείξουν από τι πάσχει ένα άτομο. Αλλά τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους γιατρούς να διερευνήσουν περισσότερα. Δεν υπάρχει ακόμη θεραπεία για το Αλτσχάιμερ, ανεξάρτητα από το πόσο νωρίς ανιχνεύεται, αλλά υπάρχει αξία στη γνώση.
Αρχικά, η εύρεση ατόμων που είναι πιο πιθανό να παρουσιάσουν άνοια αλλά δεν παρουσιάζουν ακόμη συμπτώματα θα μπορούσε να κατευθύνει περισσότερους ανθρώπους σε κλινικές δοκιμής για να βρουν θεραπείες για να επιβραδύνουν την πρόοδο προς τη νόσο του Αλτσχάιμερ.
“Ίσως ένας λόγος για τον οποίο οι δοκιμές αυτές δεν δουλεύουν είναι επειδή παίρνουμε ανθρώπους στους οποίους η νόσος έχει ήδη εκδηλωθεί, οπότε είναι πολύ αργά“, λέει η ειδικός. Στα 5 έως 10 χρόνια μεταξύ της απώλειας οσμής και πιθανών σημείων άνοιας, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής – όπως η άσκηση, η περισσότερη κοινωνική αλληλεπίδραση και η εγκεφαλική διέγερση μέσω γρίφων – μπορεί να κάνουν τη διαφορά. Η προηγούμενη ανίχνευση μπορεί επίσης να βοηθήσει τις οικογένειες και τους φροντιστές να προετοιμαστούν.
Δε σημαίνει ότι ο καθένας που χάνει κάποια αίσθηση όσφρησης αναπτύσσει άνοια. «Καθώς μεγαλώνουμε, μειώνεται η ικανότητα οσμής», λέει ο Doty. “Μεταξύ των ηλικιών 65 και 80, το ήμισυ του πληθυσμού έχει απώλεια μυρωδιάς. Μετά από τα 85, τρία τέταρτα των ατόμων έχουν επίσης απώλεια όσφρησης. ”
Επιπλέον, ενώ μπορεί να νομίζετε ότι χάνετε την αίσθηση της όσφρησης, πιθανώς δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ακόμα, η Pinto ελπίζει τα άτομα να δίνουν περισσότερο προσοχή στην αίσθηση της οσμής για προληπτικούς λόγους. Όπως αναφέρει “Είναι πραγματικά σημαντική η σχέση της όσφρησης με τη γενική υγεία και θα έπρεπε να γίνουν τεστ σε περισσότερους ανθρώπους γι’ αυτό“.