Υστερική μάνα: Πώς είναι να μεγαλώνεις με μία μητέρα που πάσχει από Οιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας

Πώς είναι να μεγαλώνεις με υστερική μάνα ή αλλιώς με μία μητέρα που πάσχει από Οιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας; Τί είναι αυτή η διαταραχή προσωπικότητας, οι επιπτώσεις που έχει στο παιδί αλλά και πώς μπορεί να βάλει όρια στην ενήλικη ζωή του.

Πώς είναι να μεγαλώνεις με υστερική μάνα; Ένα αναλυτικό άρθρο με όλες τις πληροφορίες για το τί είναι η Οιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας, τί επιπτώσεις μπορεί να έχει στο παιδί, αν αντιμετωπίζεται αλλά και πώς μπορούν οι ενήλικοι να βάλουν όρια σε γονείς με αυτή τη διαταραχή προσωπικότητας, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Δυστυχώς τα παιδιά δεν επιλέγουν τους γονείς τους. Δεν είναι λοιπόν απίστευτο, ένα παιδί να μεγαλώνει με ανθρώπους που δεν είναι κατάλληλοι για εκείνο. Λίγοι γνωρίζουν ότι η υστερική μάνα, δεν είναι απλά μία γυναίκα που φωνάζει πολύ και χωρίς λόγο, αλλά υπάρχει όντως στην επιστημονική κοινότητα με τον όρο Οιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας.

Σε αυτό το άρθρο θα σας εξηγήσουμε αναλυτικά τί είναι η Οιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας, πώς εκδηλώνεται και γιατί, αν υπάρχει αντιμετώπιση, πώς επηρεάζει τη ψυχική υγεία ενός παιδιού αλλά και πώς μπορεί ως ενήλικας πλέον, να θέσει τα όριά του. Διαβάστε παρακάτω:

Τί είναι η οιστριονική (Υστερική-Δραματική) Διαταραχή Προσωπικότητας

Ο ορισμός

Η οιστριονική διαταραχή προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από έντονη ανάγκη για προσοχή, συναισθηματική υπερβολή και συχνές εναλλαγές διάθεσης. Τα άτομα που εμφανίζουν αυτά τα χαρακτηριστικά τείνουν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους με θεατρικό και υπερβολικό τρόπο, κάτι που πολλές φορές προκαλεί αμηχανία στο κοινωνικό τους περιβάλλον.

Η συναισθηματική τους κατάσταση αλλάζει εύκολα και απότομα, ενώ συχνά υιοθετούν συμπεριφορές που μπορεί να θεωρηθούν προκλητικές ή αποπλανητικές. Σε πολλές περιπτώσεις δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ουσιαστική συναισθηματική οικειότητα στις σχέσεις τους. Χωρίς να το αντιλαμβάνονται πάντα, μπορεί να παίρνουν ρόλους όπως του «θύματος» ή του ατόμου που χρειάζεται διαρκή φροντίδα και επιβεβαίωση.

Στις ερωτικές σχέσεις ενδέχεται να προσπαθούν να επηρεάζουν ή να ελέγχουν τον σύντροφό τους μέσω έντονων συναισθηματικών αντιδράσεων ή αποπλανητικής συμπεριφοράς, ενώ παράλληλα παρουσιάζουν ισχυρή εξάρτηση από αυτόν. Οι φιλικές σχέσεις, ιδιαίτερα με άτομα του ίδιου φύλου, συχνά γίνονται ασταθείς λόγω της ανάγκης για συνεχή προσοχή ή της προκλητικής συμπεριφοράς.

Τα άτομα με οιστριονικά χαρακτηριστικά αναζητούν έντονες εμπειρίες, ενθουσιασμό και διαρκή αλλαγή. Η ρουτίνα τα κουράζει εύκολα και πολλές φορές εγκαταλείπουν παλιές σχέσεις ή δραστηριότητες προκειμένου να βιώσουν κάτι νέο και πιο συναρπαστικό. Μπορεί να ξεκινούν ένα νέο σχέδιο με μεγάλο ενθουσιασμό, όμως το ενδιαφέρον τους να μειώνεται σύντομα.

Τα συμπτώματα

Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, για να τεθεί διάγνωση οιστριονικής διαταραχής προσωπικότητας, πρέπει να εμφανίζονται τουλάχιστον πέντε από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

• Έντονη δυσφορία όταν το άτομο δεν αποτελεί το επίκεντρο της προσοχής.
• Συμπεριφορά στις διαπροσωπικές σχέσεις που συχνά είναι σεξουαλικά προκλητική ή αποπλανητική.
• Γρήγορες μεταβολές συναισθημάτων και επιφανειακή συναισθηματική έκφραση.
• Συστηματική χρήση της εξωτερικής εμφάνισης για προσέλκυση προσοχής.
• Τρόπος ομιλίας εντυπωσιακός αλλά φτωχός σε ουσιαστικές λεπτομέρειες.
• Υπερβολικά δραματική και θεατρική έκφραση συναισθημάτων.
• Εύκολη επιρροή από πρόσωπα ή καταστάσεις.
• Τάση να θεωρούν τις σχέσεις πιο στενές και οικείες απ’ όσο πραγματικά είναι.

Τα χαρακτηριστικά αυτά συνήθως εμφανίζονται από την πρώιμη ενήλικη ζωή και επηρεάζουν σημαντικά πολλούς τομείς της καθημερινότητας, όπως τις προσωπικές σχέσεις, την εργασία και τη γενικότερη κοινωνική λειτουργικότητα.

Δεξιότητες που συχνά δυσκολεύονται να αναπτύξουν

Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή ενδέχεται να δυσκολεύονται σε τομείς όπως:

• η αυθεντική έκφραση,
• η συναισθηματική σταθερότητα,
• η σύνεση,
• η ειλικρινής συνεργασία,
• η γενναιοδωρία,
• και η ουσιαστική συναισθηματική σύνδεση.

Τα πιθανά αίτια

Η ανάπτυξη της οιστριονικής διαταραχής φαίνεται να συνδέεται τόσο με κληρονομικούς όσο και με περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η παρουσία παρόμοιων χαρακτηριστικών σε μέλη της ίδιας οικογένειας υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρχει γενετική προδιάθεση. Παράλληλα όμως, σημαντικό ρόλο παίζουν και τα πρότυπα συμπεριφοράς που μαθαίνει το παιδί μέσα στην οικογένεια.

Photo cover via: pexels.com (Pavel Danilyuk)

Ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, όπως η έλλειψη σταθερής συναισθηματικής φροντίδας, η υπερβολική έμφαση στην εμφάνιση ή η επιβράβευση μόνο συγκεκριμένων συμπεριφορών, μπορεί να συμβάλλουν στη διαμόρφωση τέτοιων χαρακτηριστικών προσωπικότητας. Επίσης, όταν η προσοχή και η αποδοχή από τους γονείς είναι απρόβλεπτες ή ασυνεπείς, το παιδί μπορεί να μάθει να αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση μέσω εντυπωσιακής ή θεατρικής συμπεριφοράς.

Παράγοντες που σχετίζονται με την ανατροφή

Σε αρκετές περιπτώσεις αναφέρεται ότι το παιδί μπορεί να μεγάλωσε σε περιβάλλον όπου οι συναισθηματικές του ανάγκες δεν καλύπτονταν επαρκώς. Η έμφαση ίσως δινόταν περισσότερο στην εικόνα, στην εμφάνιση ή στη συμπεριφορά που θεωρούνταν «σωστή», παρά στη συναισθηματική σύνδεση.

Όταν ένα παιδί δεν λαμβάνει επαρκή συναισθηματική υποστήριξη από τη μητέρα, ενδέχεται να αναζητήσει αποδοχή και φροντίδα από την πατρική φιγούρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη συμπεριφορών που στοχεύουν στην προσέλκυση προσοχής και επιβεβαίωσης. Ανάμεσα στους παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με την ανάπτυξη οιστριονικών χαρακτηριστικών περιλαμβάνονται:

• η απουσία ουσιαστικής συναισθηματικής φροντίδας,
• η ανάγκη του παιδιού να φαίνεται πάντα ευχάριστο ή ελκυστικό για να κερδίσει αγάπη,
• η έλλειψη ενίσχυσης της αυτονομίας και των προσωπικών ικανοτήτων,
• οι ανταγωνιστικές οικογενειακές σχέσεις,
• η χρήση της εμφάνισης ως μέσου επιρροής,
• η πίεση να παρουσιάζεται μια «τέλεια» εικόνα της οικογένειας,
• καθώς και η αστάθεια στη συμπεριφορά των γονέων.

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Η βασική μορφή αντιμετώπισης της οιστριονικής διαταραχής προσωπικότητας είναι η ψυχοθεραπεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθεί και φαρμακευτική αγωγή, κυρίως όταν συνυπάρχουν άλλες δυσκολίες όπως κατάθλιψη ή έντονο άγχος.

Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία απαιτεί σταθερότητα, σαφή όρια και μακροχρόνια υποστήριξη. Ο θεραπευτής χρειάζεται να διατηρεί μια ξεκάθαρη και ειλικρινή στάση, βοηθώντας το άτομο να αναπτύξει πιο ώριμους τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων και των διαπροσωπικών σχέσεων.

Μέσα από τη θεραπεία, το άτομο μπορεί σταδιακά να μάθει να αναγνωρίζει τις πραγματικές του ανάγκες, να διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά τα συναισθήματά του και να δημιουργεί πιο σταθερές και ουσιαστικές σχέσεις.

Οι ψυχικές επιπτώσεις στο παιδί που μεγαλώνει με μητέρα με υστερική διαταραχή προσωπικότητας

Ένα παιδί που μεγαλώνει με μητέρα η οποία παρουσιάζει έντονα οιστριονικά χαρακτηριστικά συχνά βιώνει ένα περιβάλλον συναισθηματικής αστάθειας, υπερβολών και απρόβλεπτων αντιδράσεων. Η καθημερινότητα μπορεί να περιστρέφεται γύρω από τις ανάγκες, τα συναισθήματα και την ανάγκη προσοχής της μητέρας, με αποτέλεσμα το παιδί να δυσκολεύεται να αναπτύξει αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας.

Η μητέρα μπορεί να εμφανίζεται ιδιαίτερα εκδηλωτική, δραματική ή υπερβολική στις αντιδράσεις της, ενώ συχνά αναζητά επιβεβαίωση και προσοχή ακόμη και μέσα από τη σχέση με το παιδί της. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το παιδί καλείται άμεσα ή έμμεσα να καλύψει τις συναισθηματικές ανάγκες της μητέρας, παίρνοντας ρόλους που δεν αντιστοιχούν στην ηλικία του, όπως του «παρηγορητή», του «συμμάχου» ή του «σωτήρα».

Συναισθηματική ανασφάλεια

Το παιδί συχνά δεν γνωρίζει ποια εκδοχή της μητέρας θα συναντήσει: τη στοργική και ενθουσιώδη ή τη θυμωμένη, απορριπτική και υπερβολικά ευαίσθητη. Αυτή η αστάθεια μπορεί να δημιουργήσει έντονο άγχος και μια διαρκή προσπάθεια προσαρμογής ώστε να αποφευχθούν συγκρούσεις ή συναισθηματικές εκρήξεις. Μεγαλώνοντας σε τέτοιες συνθήκες, πολλά παιδιά μαθαίνουν να καταπιέζουν τις δικές τους ανάγκες και να εστιάζουν υπερβολικά στη συναισθηματική κατάσταση των άλλων.

Δυσκολίες στην αυτοεκτίμηση

Η αποδοχή που λαμβάνει το παιδί μπορεί να συνδέεται με το πόσο «χρήσιμο», «όμορφο», «χαριτωμένο» ή «εντυπωσιακό» είναι. Έτσι, το παιδί ενδέχεται να μάθει ότι η αξία του εξαρτάται από την εικόνα που παρουσιάζει ή από την ικανότητά του να ικανοποιεί τους άλλους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• χαμηλή αυτοεκτίμηση,
• έντονη ανάγκη επιβεβαίωσης,
• φόβο απόρριψης,
• δυσκολία στην ανάπτυξη αυθεντικής ταυτότητας,
• και υπερβολική ευαισθησία στην κριτική.

Σύγχυση στα όρια

Σε οικογένειες όπου υπάρχει οιστριονική συμπεριφορά, τα συναισθηματικά όρια συχνά είναι ασαφή. Η μητέρα μπορεί να εμπλέκει το παιδί σε προσωπικά ή ενήλικα ζητήματα, να ζητά υπερβολική συναισθηματική εγγύτητα ή να δυσκολεύεται να σεβαστεί την ανεξαρτησία του παιδιού. Το παιδί μπορεί να μεγαλώσει πιστεύοντας ότι είναι υπεύθυνο για τη συναισθηματική ισορροπία των άλλων ή ότι πρέπει συνεχώς να «κερδίζει» την αγάπη και την αποδοχή.

Επιπτώσεις στις μελλοντικές σχέσεις

Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον συχνά μεταφέρουν αυτά τα πρότυπα στις ενήλικες σχέσεις τους. Μπορεί:

• να φοβούνται την εγκατάλειψη,
• να έλκονται από δραματικές ή ασταθείς σχέσεις,
• να δυσκολεύονται να θέσουν όρια,
• να παρουσιάζουν υπερβολική εξάρτηση από τον σύντροφο,
• ή να αναζητούν συνεχώς επιβεβαίωση και προσοχή.

Άλλα παιδιά, αντίθετα, απομακρύνονται συναισθηματικά από τους ανθρώπους ώστε να προστατευθούν από πιθανή απόρριψη ή χειριστική συμπεριφορά.

Πιθανές ψυχολογικές συνέπειες

Ανάλογα με την ένταση της συμπεριφοράς, τη γενικότερη οικογενειακή δυναμική και την παρουσία υποστηρικτικών προσώπων, μπορεί να εμφανιστούν:

• χρόνιο άγχος,
• ενοχές,
• συναισθηματική εξάντληση,
• καταθλιπτικά συμπτώματα,
• δυσκολίες εμπιστοσύνης,
• προβλήματα στη διαχείριση συναισθημάτων,
• ή δυσκολία στη δημιουργία σταθερών σχέσεων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το παιδί μπορεί αργότερα να αναπτύξει και το ίδιο δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφοράς ή χαρακτηριστικά διαταραχών προσωπικότητας.

Η σημασία της υποστήριξης

Δεν οδηγούνται όλα τα παιδιά στις ίδιες δυσκολίες. Η παρουσία ενός σταθερού και υποστηρικτικού προσώπου – όπως ενός άλλου γονέα, συγγενή, δασκάλου ή θεραπευτή – μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά.

Η ψυχοθεραπεία βοηθά πολλούς ενήλικες που μεγάλωσαν σε τέτοιο περιβάλλον να κατανοήσουν τα βιώματά τους, να αναπτύξουν υγιή όρια, να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους και να δημιουργήσουν πιο ασφαλείς και ισορροπημένες σχέσεις.

Πώς μπορείς σαν ενήλικος να βάλεις όρια στη μητέρα σου με υστερική διαταραχή προσωπικότητας;

Η σχέση με μια μητέρα που παρουσιάζει έντονα οιστριονικά χαρακτηριστικά μπορεί να είναι συναισθηματικά απαιτητική και εξαντλητική. Συχνά το παιδί – ακόμη και στην ενήλικη ζωή – αισθάνεται υπεύθυνο για τη διάθεσή της, τις αντιδράσεις της ή την ανάγκη της για προσοχή και επιβεβαίωση. Η θέσπιση ορίων δεν σημαίνει απόρριψη ή έλλειψη αγάπης· σημαίνει προστασία της ψυχικής ισορροπίας και δημιουργία μιας πιο υγιούς σχέσης.

Αναγνώρισε ότι δεν μπορείς να σώσεις τη μητέρα σου

Πολλοί ενήλικες που μεγάλωσαν με μια δραματική ή συναισθηματικά ασταθή μητέρα έχουν μάθει να λειτουργούν ως «φροντιστές» των συναισθημάτων της. Προσπαθούν συνεχώς να την ηρεμήσουν, να αποφύγουν συγκρούσεις ή να καλύψουν τις ανάγκες της. Όμως η ψυχική κατάσταση ενός γονέα δεν είναι ευθύνη του παιδιού του. Όσο πιο γρήγορα το αποδεχτεί κάποιος αυτό, τόσο πιο εύκολο γίνεται να αποκτήσει ψυχική απόσταση και να προστατεύσει τον εαυτό του.

Σταμάτησε να δικαιολογείς συνεχώς τη συμπεριφορά της

Η κατανόηση των αιτιών μιας συμπεριφοράς δεν σημαίνει ότι πρέπει να την ανέχεσαι χωρίς όρια. Οι έντονες εκρήξεις, η χειραγώγηση, οι ενοχές ή οι δραματοποιήσεις δεν παύουν να είναι επιβαρυντικές επειδή προέρχονται από ψυχική δυσκολία. Η αποδοχή της πραγματικότητας βοηθά να δεις τη σχέση πιο καθαρά και να πάψεις να ελπίζεις ότι «αν προσπαθήσεις περισσότερο» όλα θα αλλάξουν.

Μίλα ξεκάθαρα και χωρίς υπερβολικές εξηγήσεις

Τα σαφή και σύντομα όρια είναι συνήθως πιο αποτελεσματικά από τις μακροσκελείς απολογίες ή δικαιολογίες. Για παράδειγμα, «δεν μπορώ να μιλήσω τώρα, θα σε πάρω αργότερα», «δεν θέλω να συμμετέχω σε αυτή τη συζήτηση», «αν συνεχιστούν οι φωνές, θα κλείσω το τηλέφωνο», «χρειάζομαι χρόνο για τον εαυτό μου σήμερα». Τα άτομα με έντονα οιστριονικά χαρακτηριστικά συχνά προσπαθούν να επαναφέρουν την προσοχή πάνω τους μέσω συναισθηματικής έντασης. Γι’ αυτό είναι σημαντικό τα όρια να παραμένουν σταθερά και ήρεμα.

Μην μπαίνεις στον συναισθηματικό κυκλώνα

Οι έντονες αντιδράσεις, οι δραματοποιήσεις ή οι εναλλαγές διάθεσης μπορεί να σε παρασύρουν σε ατελείωτες εξηγήσεις, καβγάδες ή ενοχές. Όταν συμβαίνει αυτό, προσπάθησε να παραμένεις ψύχραιμος και να μην αντιδράς παρορμητικά. Η συναισθηματική αποστασιοποίηση δεν σημαίνει ψυχρότητα. Σημαίνει ότι δεν επιτρέπεις στη συμπεριφορά του άλλου να καθορίζει τη δική σου ψυχική κατάσταση.

Αποδέξου ότι πιθανόν θα αντιδράσει αρνητικά

Όταν ένα άτομο έχει συνηθίσει να λειτουργεί χωρίς όρια, η αλλαγή μπορεί να προκαλέσει θυμό, ενοχές, κλάματα, δραματοποίηση ή προσπάθειες χειραγώγησης. Μπορεί να ακούσεις φράσεις όπως:

• «Δεν με αγαπάς πια.»
• «Με εγκαταλείπεις.»
• «Μετά από όλα όσα έχω κάνει για σένα…»
• «Έχεις αλλάξει.». Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνεις κάτι λάθος. Συχνά είναι μέρος της προσπάθειας να επανέλθει η παλιά δυναμική της σχέσης.

Βάλε όρια και στην επικοινωνία

Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται να περιοριστεί:

• η συχνότητα επικοινωνίας,
• η διάρκεια των τηλεφωνημάτων,
• ή η έκθεση σε τοξικές συζητήσεις. Δεν είναι υποχρεωτικό να είσαι διαρκώς διαθέσιμος. Έχεις δικαίωμα στον προσωπικό σου χώρο, στην ηρεμία σου και στη δική σου ζωή.

Δούλεψε τις ενοχές σου

Πολλά παιδιά οιστριονικών ή συναισθηματικά ασταθών γονέων νιώθουν έντονες ενοχές όταν αρχίζουν να απομακρύνονται ή να βάζουν όρια. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουν μάθει από μικρά ότι η αξία τους συνδέεται με το να ικανοποιούν τους άλλους. Η ενοχή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάνεις κάτι κακό. Συχνά σημαίνει ότι σπας ένα παλιό μοτίβο.

Αναζήτησε υποστήριξη

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά έναν ενήλικα να:

• αναγνωρίσει τις δυσλειτουργικές οικογενειακές δυναμικές,
• μάθει να βάζει υγιή όρια,
• διαχειρίζεται τις ενοχές και τον θυμό,
• ενισχύσει την αυτοεκτίμησή του,
• και δημιουργήσει πιο ισορροπημένες σχέσεις.

Η διαδικασία αυτή απαιτεί χρόνο, γιατί συνήθως αφορά μοτίβα που έχουν διαμορφωθεί από την παιδική ηλικία. Ωστόσο, η αλλαγή είναι εφικτή όταν κάποιος αρχίζει να βάζει ως προτεραιότητα και τις δικές του συναισθηματικές ανάγκες.

Δυστυχώς τα παιδιά δεν επιλέγουν τους γονείς τους κι αυτό είναι πολύ άσχημο σε μερικές περιπτώσεις. Ακόμη ένα συχνό φαινόμενο που παρατηρείται ακόμη πιο έντονα τα τελευταία χρόνια, επειδή πλέον γνωρίζουμε γι’ αυτόν και είμαστε σε θέση κατά κάποιο τρόπο να τον εντοπίσουμε, είναι ο ναρκισσισμός. Δες εδώ πώς είναι μεγαλώνεις με μητέρα νάρκισσο. 

Σχετικά άρθρα:

• Μητέρες που δεν μπορούν να αγαπήσουν: Γιατί συμβαίνει και οι επιπτώσεις στο παιδί
• 350 λόγοι για να μην γίνεις μαμά- Το viral video του TikTok που προκάλεσε αντιδράσεις
• Οι μητέρες είναι τα πιο δυνατά και ανθεκτικά ανθρώπινα όντα στον κόσμο

Εσείς είχατε παρόμοιες εμπειρίες με τη δική σας μητέρα; Πείτε μας στα σχόλια.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου χωρίς τη γραπτή άδεια από τον εκδότη.