Πώς να βοηθήσω το παιδί μου να μιλήσει καθαρά

Δεν είναι λίγα τα παιδιά που κατά τη νηπιακή ηλικία δυσκολεύονται να μιλήσουν καθαρά. Όλες οι συμβουλές από λογοθεραπευτές για το πώς να τα βοηθήσετε αλλά και για ποιον λόγο μπορεί ένα παιδί να αναπτύξει αυτή τη δυσκολία.

Το παιδί έχει ξεκινήσει να μιλάει αλλά δεν έχει καλή άρθρωση κι όσο μεγαλώνει ο λόγος του δεν βελτιώνεται. Οι λόγοι που μπορεί ένα παιδί να αναπτύξει τέτοια δυσκολία αλλά και όλοι οι τρόποι να το βοηθήσετε να μιλήσει καθαρά, σύμφωνα με εγκεκριμένους λογοθεραπευτές. Επίσης θα δούμε τί μπορούμε να κάνουμε σαν γονείς, ώστε το παιδί να μην εκδηλώσει αυτή τη δυσκολία και πότε πρέπει να απευθυνθούμε σε ειδικό.

Σαν άνθρωπος με κακή άρθρωση ξέρω από πρώτο χέρι πόσο άβολα νιώθει κάποιος όταν καταλαβαίνει ότι δεν τον καταλαβαίνουν! Αυτό ισχύει ακόμη και σε ένα παιδί που βρίσκεται στο νήπιο ή στο Δημοτικό, αφού έχει την αντίληψη να καταλάβει ότι διαφέρει και οι φίλοι του, δεν είναι σε θέση να σκεφτούν πολιτικά ορθά και να μην το πειράξουν.

Πώς όμως ένα παιδί αναπτύσσει μία τέτοια δυσκολία; Μπορούμε να κάνουμε κάτι σαν γονείς ώστε το παιδί να μάθει να μιλάει σωστά, ακόμη και σε βρεφική ηλικία; Πώς επηρεάζει τη ψυχολογική του κατάσταση και πώς μπορούμε να το βοηθήσουμε με εύκολα και επιτυχημένα κόλπα να το αντιμετωπίσει; Τέλος, πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να απευθυνθούμε σε λογοθεραπευτή; Όλες αυτές οι απορίες θα απαντηθούν παρακάτω:

Όλοι οι τρόποι να βοηθήσεις το παιδί να μιλήσει καθαρά

Γιατί το παιδί μου δεν μιλά καθαρά

Πολλά παιδιά προσχολικής ηλικίας αργούν στην εξέλιξη της ομιλίας. Σε μερικά από αυτά, η δυσνόητη ομιλία ή η δυσκολία εκφοράς του λόγου οφείλεται σε νευρολογικά ή ανατομικά προβλήματα όπως μια απώλεια ακοής, εγκεφαλική παράλυση ή σχιστία χειλιών ή υπερώας (ουρανίσκου). Όμως ένα εξίσου μεγάλο ποσοστό παιδιών προσχολικής ηλικίας δεν μιλάει καθαρά, χωρίς να υπάρχει οργανική πάθηση που να δικαιολογεί αυτή την καθυστέρηση.

Τα συμπτώματα που φανερώνουν ότι ένα παιδί έχει πρόβλημα στην άρθρωση

Τα συμπτώματα είναι

• δυσκατάληπτη ομιλία με αντικατάσταση,
• μετάθεση ή απαλοιφή συμφώνων στις λέξεις που έχει ως αποτέλεσμα την κατανόηση της ομιλίας του παιδιού μόνο από άτομα του στενού περιβάλλοντος.

Τα αίτια

Τέτοιες δυσκολίες μπορεί να οφείλονται σε μια εξελικτική ανωριμότητα ή διαταραχή του φωνολογικού συστήματος. Το φωνολογικό σύστημα αποτελεί μέρος του γλωσσικού συστήματος και περιλαμβάνει τους ήχους (φθόγγους) μιας γλώσσας οργανωμένους και ταξινομημένους σε λέξεις με βάση συγκεκριμένους κανόνες.

Photo via: pexels.com (Atlantic Ambience)

Καθώς ένα παιδί αναπτύσσεται, ακούει τα ενήλικα πρότυπα στο περιβάλλον του και ενεργοποιεί το δικό του φωνολογικό σύστημα. Δυσκολεύεται όμως να προφέρει αμέσως τις λέξεις που ακούει όπως οι ενήλικοι. Για αυτό απλοποιεί τις λέξεις με συστηματικό τρόπο εφαρμόζοντας συγκεκριμένες φωνολογικές διαδικασίες απλοποίησης.

Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να πει «νάνα» αντί για «μπανάνα» επειδή του είναι πιο εύκολο να πει το τμήμα της λέξης που τονίζεται απαλείφοντας την αρχική μη τονισμένη συλλαβή, καθιστώντας παράλληλα τη λέξη δισύλλαβη αντί τρισύλλαβη και επομένως πιο εύκολη. Ά

Άλλα παιδιά μπορεί να διευκολύνονται από την πτώση συμφώνων σε λέξεις που έχουν δύο σύμφωνα μαζί, παράγοντας για παράδειγμα την λέξη «κούκλα» ως «κούκα» και την λέξη «σκάλα» ως «κάλα». Μεγαλώνοντας όμως, αυτές οι διαδικασίες απλοποίησης των ακουστικών προτύπων μειώνονται σταδιακά και το παιδί καταλήγει να μιλάει απολύτως καθαρά όπως οι ενήλικοι.

Εφόσον όλα τα παιδιά απλοποιούν την ομιλία τους, πότε υπάρχει πρόβλημα; Ενώ είναι φυσιολογικό ένα παιδί 2-3 χρονών να χρησιμοποιεί κάποιες φωνολογικές διεργασίες, ένα παιδί 4-5 χρονών πρέπει να έχει ολοκληρώσει, αν όχι πλήρως, τότε σε ικανοποιητικό βαθμό, την οργάνωση του φωνολογικού συστήματος και η ομιλία του να είναι κατανοητή. Με άλλα λόγια εάν ένα παιδί εμμένει στη χρήση διαδικασιών απλοποίησης που θα έπρεπε να είχε σταματήσει αρκετούς μήνες πριν, τότε υπάρχει πρόβλημα.

Πώς παρεμβαίνει ένας λογοθεραπευτής;

Ένας ειδικός θεραπευτής λόγου και ομιλίας θα πρέπει να αξιολογήσει τη φωνητική και φωνολογική εξέλιξη του παιδιού καταγράφοντας τις απλοποιήσεις που κάνει στην ομιλία του. Από το είδος των απλοποιήσεων ο λογοθεραπευτής προσδιορίζει την ηλικία της φωνολογικής ανάπτυξης του παιδιού και παρεμβαίνει όταν αυτή δεν συμβαδίζει με τη χρονολογική του ηλικία ή όταν οι απλοποιήσεις που κάνει είναι άτυπες και ιδιοσυγκρασιακές, δηλαδή αυτές που δεν παρατηρούνται στη φωνολογική εξέλιξη άλλων παιδιών.

Οι επιπτώσεις που έχει στη ψυχική υγεία του παιδιού η δυσκολία στην ομιλία

Οι φωνολογικές διαταραχές μπορεί να επιφέρουν επιπτώσεις και στην ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη ενός παιδιού. Όπως προαναφέρθηκε, η δυσκολία στην ομιλία θέτει πολλές φορές το παιδί στη δυσάρεστη κατάσταση να μην γίνεται κατανοητό από το περιβάλλον του.

Κατά συνέπεια, οι γύρω του ενδέχεται να ζητούν από το παιδί να επαναλάβει, περνώντας έτσι το μήνυμα ότι δεν μίλησε σωστά. Επιπλέον, οι συμμαθητές του παιδιού είναι πιθανό να κοροϊδεύουν την αδυναμία του να μιλήσει καθαρά, μια κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει στην απομόνωση του παιδιού. Τέτοιου είδους εμπειρίες έχουν συνήθως αρνητικές επιπτώσεις τόσο στην εμπιστοσύνη του παιδιού στην ικανότητα επικοινωνίας του όσο και στις διαπροσωπικές του σχέσεις και στην συνολική αυτοεκτίμησή του.

Κόλπα για να μάθεις το παιδί να μιλάει καθαρά

• Απόφυγε να μιλάς «μωρουδίστικα» στο παιδί σου. Για παράδειγμα προτάσεις όπως «Τι σέλει το παιζί μου;» δεν θα πρέπει να έχουν θέση στο λεξιλόγιό σου.
• Απόφυγε να διορθώσεις το παιδί χρησιμοποιώντας φράσεις όπως: «Δεν το λέμε έτσι», «Μίλα καθαρά». Διόρθωσε το παιδί με κατάλληλο τρόπο, δίνοντας τον σωστό πρότυπο ομιλίας. Για παράδειγμα, αν το παιδί πει: «Μαμά, σέλω να παίτσω με τα τουβάκια», εσύ θα πρέπει να απαντήσεις ως εξής: «Φυσικά, θέλεις να παίξεις με τα τουβλάκια». Με αυτόν τον τρόπο θα του δείξεις όμορφα πώς να το πει σωστά και θα δώσεις έμφαση στα σωστά φωνήματα.
• Μίλα αργά, ώστε το παιδί να προλαβαίνει να επεξεργαστεί ακουστικά τα φωνήματα-ήχους.
• Βρεθείτε στο ίδιο οπτικό επίπεδο, ώστε να μπορεί να βλέπει τις κινήσεις του στόματός σου κατά την παραγωγή των φωνημάτων.

Πότε θα πρέπει να απευθυνθείς στον ειδικό;

Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης, οπότε τα στάδια κατάκτησης των φωνημάτων δεν είναι απόλυτα. Αν, ωστόσο, παρατηρήσεις ότι παραμένουν δυσκολίες στον λόγο του παιδιού αρκετά πέραν αυτών των ορόσημων, καλό είναι να απευθυνθείς σε λογοθεραπευτή. Εκείνος είναι ο αρμόδιος για να αξιολογήσει την άρθρωση του παιδιού, να σχεδιάσει το κατάλληλο πρόγραμμα παρέμβασης και να συμβουλεύσει τους γονείς σχετικά με το πώς θα βοηθήσουν το παιδί στη βελτίωση της άρθρωσής του.

Όπως τονίζει η λογοθεραπεύτρια κ. Άννα Χατζησωτηρίου, η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση είναι σημαντική, καθώς η αποκατάσταση της ομιλίας συστήνεται να έχει ολοκληρωθεί πριν την προσαρμογή και ένταξη του παιδιού στην Α’ Δημοτικού, ώστε να αποφευχθούν άλλου τύπου δυσκολίες (μαθησιακές, ψυχοσυναισθηματικές κ.ά).

Πως μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί με προβλήματα λόγου ή ομιλίας να εκφραστεί καλύτερα

Από την άλλη σύμφωνα με τη λογοθεραπεύτρια Κόρμαλη Ροζαλίνα, για να βοηθήσουμε ένα παιδί με προβλήματα λόγου ή ομιλίας μερικές φορές χρειάζεται να χειριστούμε κατάλληλα καθημερινές καταστάσεις επικοινωνίας. Παρακάτω θα βρείτε μερικές ιδέες και προτάσεις για το πως να χειριστείτε κατάλληλα την δυσκολία του παιδιού σας. Όταν το παιδί δυσκολεύεται να κατανοήσει αυτό που του λέτε:

• Ρωτήστε “Να το πω πάλι;“
• Επαναλάβετε την οδηγία αργά και καθαρά ( διατηρήστε όμως φυσιολογική την ένταση της φωνής σας)
• Προσπαθήστε να καταλάβετε ποιες λέξεις ή έννοιες δυσκολεύουν το παιδί.
• Βοηθήστε το παιδί να καταλάβει χρησιμοποιώντας οπτικό υλικό. Για παράδειγμα μια εικόνα ή ένα αντικείμενο.
• Πείτε με άλλα λόγια την οδηγία.

Όταν το παιδί δεν βρίσκει την κατάλληλη λέξη:

• Ρωτήστε το. “Ξέχασες την λεξούλα; Θες να σε βοηθήσω;“
• Επαναλάβετε αυτό που είπε για να του δώσετε βοήθεια να ανακαλέσει την λέξη. Για παράδειγμα “Ψηλά στον ουρανό έχει… “
• Ζητήστε από το παιδί να σας περιγράψει αυτό που σκέφτεται. Αν χρειάζεται, επαναλάβετε αυτό που είπε. Για παράδειγμα “Είναι ένα πράγμα που μοιάζει με αεροπλάνο , έχει μηχανή αλλά όχι φτερά και έχει ένα πράγμα που γυρίζει“.
• Ρωτήστε: “Είναι μικρή λεξούλα ή μεγάλη;“
• Ζητήστε του να σας πει από τι αρχίζει. “Μπορείς να πεις από τι αρχίζει;“
• Δώστε στο παιδί την αρχή της λέξης. Για παράδειγμα, είναι εεε… (λικόπτερο).
• Μόλις το παιδί βρει την λέξη που έψαχνε ενισχύστε την μνήμη του ζητώντας του να την επαναλάβει. Έτσι την επόμενη φορά θα του είναι πιο εύκολο να την ανακαλέσει.

Όταν εσείς δεν καταλαβαίνετε τι θέλει να σας πει

Προσπαθήστε να ακούτε προσεκτικά και κάντε χρήση οποιουδήποτε στοιχείου σας δώσει. Εάν για παράδειγμα μιλάει για την παιδική χαρά αναρωτηθείτε σε τι μπορεί να αναφέρεται. Πείτε “Συγνώμη αλλά δεν σε κατάλαβα“.

Συχνά παριστάνουμε πως καταλαβαίνουμε το παιδί ακόμη και αν δεν έχουμε καταλάβει τι θέλει να μας πει. Τα περισσότερα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι δεν γίνονται κατανοητά και πρέπει να νιώθουμε άνετα να τους το πούμε όταν δεν τα έχουμε καταλάβει. Φυσικά, πάντα με ωραίο τρόπο χωρίς να ματαιώσουμε το παιδί.

Ρωτήστε ερωτήσεις.

Βοηθήστε το να απλοποιήσει αυτό που θέλει να σας πει, κάνοντας του ερωτήσεις.

Δώστε δυο επιλογές.

Αν έχετε καταλάβει περίπου τι θέλει να σας πει, δώστε δυο επιλογές. Με αυτόν τον τρόπο θα αισθανθεί πως επικοινωνεί κατάλληλα το μήνυμά του. Για παράδειγμα αν καταλάβετε ότι θέλει να σας πει κάτι για την μέρα του, πείτε : ”Πού έγινε αυτό; Στο σπίτι ή στο σχολείο;”

Δείτε ακόμα Πως θα καταλάβετε αν το παιδί έχει δυσλεξία-Όλα τα συμπτώματα ανά ηλικιακή κατηγορία

Όταν το παιδί κάνει γραμματικά λάθη

Όταν το παιδί κάνει γραμματικά ή συντακτικά λάθη στον προφορικό του λόγο το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να του δώσουμε ένα σωστό πρότυπο προς μίμηση. Για παράδειγμα αν το παιδί πει : “Ο γάτος μου έπιασε μια ποντίκι” εσείς μπορείτε να του δώσετε το σωστό πρότυπο χωρίς όμως να διακόψετε την επικοινωνία και να πείτε : “Πωπω! Ο γάτος σου έπιασε ένα ποντίκι!“.

Προσπαθήστε να καταλάβετε σε ποια συντακτική δομή ή σε ποιο μέρος του λόγου δυσκολεύεται το παιδί και ενισχύστε στο παιδί το σωστό τονίζοντάς το την διάρκεια της δικής σας ομιλίας. Για παράδειγμα εάν μπερδεύει τα άρθρα μπορείτε να τα τονίζετε την ώρα που θα παίζετε μαζί του. Εάν παίζετε με τα φαγητά μπορείτε να πείτε: “Έχω μία ντομάτα, μία πατάτα και ένα αγγούρι. Εσύ τι έχεις στο καλάθι σου;”

Όταν το παιδί ντρέπεται για την ομιλία του και περιορίζεται κοινωνικά

Προσπαθήστε να βρείτε κατάλληλες ευκαιρίες να επιβραβεύσετε το παιδί μπροστά σε άλλους. Συμβουλέψτε και την δασκάλα να κάνει το ίδιο μπροστά στο σύνολο της τάξης. Το μπράβο πρέπει να είναι αληθινό και να λέγεται όταν όντως το παιδί έχει κάνει κάτι. Σε διαφορετική περίπτωση το παιδί θα καταλάβει ότι το επιβραβεύετε ψεύτικα.

Συμπεριλάβετε το παιδί σε ένα παιχνίδι ή μια δραστηριότητα με άλλα δυο-τρία παιδιά , την οποία θα συντονίζετε εσείς έτσι ώστε να διασφαλίσετε μια θετική ατμόσφαιρα. Παροτρύνετε το παιδί να χαιρετήσει ή να πλησιάσει άλλα παιδιά που είναι επίσης ντροπαλά.

Με αυτόν τον τρόπο το παιδί μπορεί να συμμετάσχει σε ένα παιχνίδι (ίσως και μη λεκτικό παιχνίδι) που θα είναι μια θετική εμπειρία για εκείνο. Μην πιέζετε το παιδί να κάνει κάτι που δεν θέλει . Πιθανώς να του είναι δύσκολο και να χρειάζεται χρόνο προσαρμογής.

Σχετικά άρθρα:

• Γεωγραφική δυσλεξία: Όταν δεν μπορείς να προσανατολιστείς ακόμη και με GPS
• Πως κάνουμε την ορθογραφία παιχνίδι στα παιδιά με δυσλεξία
• Η αιτία της δυσλεξίας κρύβεται πιθανόν στα μάτια σύμφωνα με μια γαλλική μελέτη

Εσείς τί κάνατε για να μάθει το παιδί να μιλάει καθαρά; Πείτε μας στα σχόλια.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου χωρίς τη γραπτή άδεια από τον εκδότη.