Λένα Γατσή
Για πολλά παιδιά η Γ΄ Δημοτικού είναι μια χρονιά γεμάτη «πρωτιές». Ανάμεσα σε αυτές είναι και η επαφή με την Ιστορία ως ένα μάθημα που απαιτεί διαφορετικό τρόπο διαβάσματος. Μέχρι εκείνη τη στιγμή το παιδί έχει συνηθίσει περισσότερο να διαβάζει, να κατανοεί και να απαντά σε σχετικά απλές ερωτήσεις. Ξαφνικά καλείται να θυμάται πρόσωπα, γεγονότα, τόπους, χρονολογίες και να κατανοεί τη σειρά με την οποία συνέβησαν.
Και κάπου εκεί μπορεί να εμφανιστεί η γνωστή φράση: «Δεν μπορώ να μάθω Ιστορία!». Στην πραγματικότητα, τις περισσότερες φορές το πρόβλημα δεν είναι ότι το παιδί «δεν έχει καλή μνήμη». Είναι ότι δεν έχει ακόμη βρει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβάζει ένα μάθημα Ιστορίας.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να αποστηθίσει ολόκληρες παραγράφους. Είναι να μάθει να ξεχωρίζει τις σημαντικές πληροφορίες, να καταλαβαίνει τι διαβάζει και στη συνέχεια να μπορεί να τις ανακαλεί μόνο του. Διαβάστε παρακάτω:
Γιατί η Ιστορία φαίνεται δύσκολη στην αρχή;
Η Ιστορία έχει μια ιδιαιτερότητα: δεν είναι απλώς ένα κείμενο που πρέπει να διαβαστεί. Είναι μια αλληλουχία γεγονότων. Το παιδί χρειάζεται να καταλάβει ποιος έκανε τι, πότε συνέβη, πού συνέβη και – κυρίως – γιατί συνέβη.
Για έναν μαθητή της Γ΄ Δημοτικού αυτό μπορεί να είναι δύσκολο, επειδή έννοιες όπως «πριν από πολλά χρόνια», «αιώνας», «βασιλιάς», «πόλη», «μάχη» ή «πολιτισμός» δεν έχουν ακόμη το ίδιο νόημα που έχουν για έναν ενήλικα.
Γι’ αυτό και το πρώτο βήμα είναι να μην αντιμετωπίζουμε την Ιστορία σαν αποστήθιση. Αν το παιδί καταλάβει την ιστορία που διαβάζει, θα έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να θυμηθεί και τις λεπτομέρειες.
Το πρώτο κόλπο: «Πες μου την ιστορία με δικά σου λόγια»
Αφού διαβάσει το μάθημα μία φορά, κλείστε το βιβλίο. Μην του ζητήσετε να σας πει την παράγραφο λέξη προς λέξη. Ρωτήστε: «Τι κατάλαβες ότι έγινε;». Αφήστε το παιδί να μιλήσει ελεύθερα, ακόμη κι αν κάνει λάθη ή ξεχνά λεπτομέρειες. Αν σας πει: «Ήταν ένας βασιλιάς και έγινε μια μάχη και μετά πήγαν σε μια άλλη πόλη…» μην το διακόψετε αμέσως για να διορθώσετε κάθε λεπτομέρεια. Πρώτα αφήστε το να δημιουργήσει τη γενική εικόνα.
Στη συνέχεια μπορείτε να ρωτήσετε: «Ποιος ήταν ο βασιλιάς;», «Πού έγινε;», «Γιατί έγινε η μάχη;», «Τι συνέβη μετά;». Έτσι το παιδί αρχίζει να μαθαίνει να ανακαλεί πληροφορίες από τη μνήμη του αντί να περιμένει από τον γονιό να του τις ξαναπεί.
Η λεγόμενη ενεργητική ανάκληση (retrieval practice) έχει βρεθεί ότι βοηθά σημαντικά παιδιά δημοτικού να συγκρατούν πληροφορίες. Σε έρευνες με παιδιά 8-12 ετών, η προσπάθεια ανάκλησης των πληροφοριών χωρίς να κοιτούν το υλικό οδήγησε σε καλύτερη διατήρηση της γνώσης σε σχέση με την απλή επανάληψη.
Το κόλπο των 5 ερωτήσεων
Για κάθε μάθημα Ιστορίας μπορείτε να χρησιμοποιείτε τις ίδιες πέντε ερωτήσεις:
- Ποιος;
- Ποιο είναι το βασικό πρόσωπο ή οι βασικοί άνθρωποι του μαθήματος;
- Πότε;
- Πότε συνέβη το γεγονός; Αν υπάρχει χρονολογία, την κρατάμε.
- Πού;
- Σε ποιο μέρος συνέβη;
- Τι έγινε;
- Ποιο είναι το βασικό γεγονός;
- Γιατί έχει σημασία;
- Τι άλλαξε μετά από αυτό;
Αυτές οι ερωτήσεις λειτουργούν σαν «σκελετός» για το μάθημα. Με τον καιρό το παιδί θα αρχίσει να τις χρησιμοποιεί μόνο του.
Μην του ζητάτε να μάθει όλη την παράγραφο απ’ έξω
Αυτό είναι ένα από τα συχνότερα λάθη. Όταν το παιδί προσπαθεί να απομνημονεύσει μια ολόκληρη παράγραφο, μπορεί να θυμάται τα λόγια αλλά να μην έχει καταλάβει το νόημα. Αν ξεχάσει μία λέξη, μπορεί να «κολλήσει» και να θεωρήσει ότι δεν ξέρει τίποτα. Πείτε του: «Δεν θέλω να μου το πεις όπως είναι γραμμένο. Θέλω να μου πεις τι συνέβη». Αυτό αλλάζει ολόκληρο τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει το μάθημα.
Οι λέξεις-κλειδιά είναι ο καλύτερος φίλος του
Μάθετε στο παιδί να βρίσκει 5-8 βασικές λέξεις σε κάθε μάθημα. Για παράδειγμα: βασιλιάς – πόλη – στρατός – μάχη – νίκη – συνθήκη. Δεν χρειάζεται να γεμίσει ολόκληρη τη σελίδα με υπογραμμίσεις. Μάλιστα, αν τα υπογραμμίζει όλα, στην πραγματικότητα δεν έχει ξεχωρίσει τίποτα. Ο στόχος είναι να κοιτάζει τις λίγες λέξεις-κλειδιά και να μπορεί από αυτές να ανακατασκευάσει την ιστορία.
Φτιάξτε μαζί μια μικρή χρονογραμμή
Τα παιδιά συχνά δυσκολεύονται με τη χρονική σειρά. Μια απλή χρονογραμμή μπορεί να βοηθήσει πολύ. Για παράδειγμα: Γεγονός 1 – Γεγονός 2 – Γεγονός 3 – Γεγονός 4. Ακόμη καλύτερα, μπορείτε να βάλετε δίπλα σε κάθε γεγονός μια μικρή ζωγραφιά ή ένα σύμβολο. Δεν χρειάζεται να είναι καλλιτεχνικό. Ένα σπαθί, ένα κάστρο, ένα καράβι ή ένα πρόσωπο μπορεί να λειτουργήσει ως οπτικό «σημάδι» που θα βοηθήσει το παιδί να θυμηθεί την πληροφορία.
Η Ιστορία μπορεί να γίνει παιχνίδι
Ένας εξαιρετικός τρόπος για να φύγει η πίεση είναι να μετατρέψετε την επανάληψη σε παιχνίδι ερωτήσεων. Γράψτε μικρές ερωτήσεις σε χαρτάκια. Για παράδειγμα:
- «Ποιος ήταν ο…;»
- «Πού συνέβη…;»
- «Ποια ήταν η αιτία…;»
- «Τι συνέβη μετά…;»
- «Ποιο ήταν το αποτέλεσμα…;».
Το παιδί τραβά ένα χαρτάκι και απαντά. Αν απαντήσει σωστά, κρατά το χαρτάκι. Στόχος είναι να συγκεντρώσει όλα τα χαρτάκια. Έτσι η επανάληψη δεν θυμίζει διαγώνισμα. Ένα ακόμη δυνατό κόλπο: να γίνει το ίδιο ο δάσκαλος Πείτε του: «Τώρα κάνε ότι είμαι εγώ μαθητής και εσύ είσαι ο δάσκαλος».
Αφήστε το να σας εξηγήσει το μάθημα.
Αν μπορεί να σας το διηγηθεί με δικά του λόγια, χωρίς να κοιτά συνεχώς το βιβλίο, αυτό είναι ένα πολύ καλό σημάδι ότι έχει αρχίσει να το κατανοεί. Αν σταματήσει σε κάποιο σημείο, μην του δώσετε αμέσως την απάντηση. Ρωτήστε: «Τι θυμάσαι μέχρι εδώ;». Η μικρή προσπάθεια ανάκλησης είναι μέρος της μάθησης και όχι αποτυχία.
Δείτε ακόμα Back to school: Πώς να βοηθήσεις το έφηβο παιδί να κάνει detox από τα social media μετά τις διακοπές
Μικρά διαβάσματα, όχι πολύωρη μελέτη
Ένα παιδί της Γ΄ Δημοτικού δεν χρειάζεται να περνά ατελείωτες ώρες πάνω από ένα μάθημα Ιστορίας. Είναι προτιμότερο να κάνει μικρές επαναλήψεις παρά να προσπαθεί να τα μάθει όλα την τελευταία στιγμή. Ένα απλό μοντέλο μπορεί να είναι:
- 1η μέρα: διαβάζει και κατανοεί το μάθημα.
- 2η μέρα: το διηγείται χωρίς να κοιτά το βιβλίο.
- 3η μέρα: απαντά σε 5-10 ερωτήσεις.
- 4η μέρα: κάνει μια γρήγορη επανάληψη των λέξεων-κλειδιών.
- 5η μέρα: προσπαθεί να διηγηθεί ολόκληρη την ιστορία από την αρχή μέχρι το τέλος.
Η έρευνα στην εκπαίδευση υποστηρίζει ιδιαίτερα την ενεργητική ανάκληση ως τρόπο ενίσχυσης της μάθησης, ενώ πρόσφατη μελέτη σε πραγματικό σχολικό περιβάλλον έδειξε πλεονέκτημα της ανάκλησης μέσω ερωτήσεων έναντι της απλής επανάγνωσης και σε υλικό που έμοιαζε με σχολικά κείμενα Ιστορίας.
Τι να κάνετε όταν το παιδί λέει «τα διάβασα αλλά δεν θυμάμαι τίποτα»;
Πρώτα απ’ όλα, μην πανικοβληθείτε. Πείτε του: «Ωραία. Κλείσε το βιβλίο και πες μου μόνο ένα πράγμα που θυμάσαι». Ακόμη και μία πληροφορία είναι αρκετή για να ξεκινήσει. Μετά ρωτήστε: «Και μετά τι έγινε;». Στη συνέχεια: «Ποιος ήταν εκεί;». Και μετά: «Γιατί συνέβη αυτό;». Σιγά σιγά η μία πληροφορία θα φέρει την άλλη. Αυτό είναι πολύ πιο αποτελεσματικό από το να του πείτε ξανά ολόκληρη την παράγραφο.
Μην κάνετε εσείς την εργασία αντί για εκείνο
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη των γονιών είναι ότι, από την αγωνία τους να βοηθήσουν, καταλήγουν να κάνουν όλη τη μελέτη μαζί με το παιδί. «Διάβασε εδώ». «Αυτό είναι σημαντικό». «Πες το ξανά». «Όχι, το ξέχασες». «Άκου πώς είναι».
Έτσι όμως το παιδί μπορεί να συνηθίσει να λειτουργεί μόνο όταν υπάρχει κάποιος δίπλα του. Ο στόχος δεν είναι να μάθει την Ιστορία με τη βοήθεια του γονιού. Ο στόχος είναι να μάθει πώς να τη μαθαίνει μόνο του. Στην αρχή μπορείτε να του δείχνετε τη διαδικασία.
Photo cover via: pexels.com (RDNE Stock project)
Σταδιακά, όμως, πρέπει να αποσύρεστε. Για παράδειγμα, στην αρχή μπορείτε να φτιάχνετε μαζί τις λέξεις-κλειδιά. Μετά ζητήστε του να τις βρει μόνο του. Αργότερα ζητήστε του να σας κάνει εκείνο τις ερωτήσεις. Και τελικά αφήστε το να διαβάσει, να κλείσει το βιβλίο και να ελέγξει μόνο του τι θυμάται.
Το «σκονάκι» που δεν είναι σκονάκι
Μπορείτε να του μάθετε να φτιάχνει μια μικρή καρτέλα επανάληψης. Στη μία πλευρά: Ποιος; Πότε; Πού; Τι έγινε; Γιατί; Και στην άλλη τις σύντομες απαντήσεις. Η καρτέλα δεν είναι για να την έχει μαζί του στο σχολείο. Είναι ένα εργαλείο που τον βοηθά να οργανώνει τις πληροφορίες. Με τον καιρό θα αρχίσει να κάνει την ίδια διαδικασία νοητά, χωρίς να χρειάζεται καν να γράφει.
Και αν το παιδί βαριέται την Ιστορία;
Μην προσπαθήσετε να το πείσετε ότι «πρέπει να του αρέσει». Κάντε την ιστορία… ιστορία. Μιλήστε σαν να διηγείστε ένα παραμύθι: «Φαντάσου ότι ζούσες εκείνη την εποχή. Τι θα έβλεπες γύρω σου;» «Πώς νομίζεις ότι ένιωθε αυτός ο άνθρωπος;» «Τι θα έκανες εσύ αν ήσουν στη θέση του;» Οι ερωτήσεις που ενεργοποιούν την περιέργεια μπορούν να κάνουν το παιδί πιο ενεργό στη διαδικασία μάθησης, αντί να λειτουργεί ως παθητικός αναγνώστης.
Το σημαντικότερο: μην κυνηγάτε την τέλεια αποστήθιση
Ένα παιδί της Γ΄ Δημοτικού δεν χρειάζεται να θυμάται κάθε λέξη του σχολικού βιβλίου. Χρειάζεται να μπορεί να καταλάβει: τι συνέβη, ποιοι συμμετείχαν, πότε και πού συνέβη, ποια ήταν η αιτία και ποιο το αποτέλεσμα. Αν αυτά τα έχει κατακτήσει, έχει κάνει ένα πολύ σημαντικό βήμα. Η Ιστορία δεν χρειάζεται να γίνει μάθημα φόβου.
Μπορεί να γίνει μια σειρά από ιστορίες που το παιδί θα μάθει να ανακαλύπτει μόνο του. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία: όχι να μπορεί ο γονιός να του «βγάλει» το μάθημα, αλλά να μπορεί το ίδιο το παιδί να ανοίξει το βιβλίο, να το διαβάσει, να το κλείσει και να πει: «Τώρα μπορώ να σου πω τι έγινε». Από εκεί ξεκινά πραγματικά η αυτονομία στη μελέτη. Δείτε επίσης εδώ 10 τρόπους να μάθει το παιδί να διαβάζει Ιστορία χωρίς να παπαγαλίζει.