Λένα Γατσή
Τόσο σαν έφηβοι όσο ακόμη και σαν νέοι λέγαμε “εγώ ποτέ δε θα γίνω ίδια η μάνα μου ή ο πατέρας μου“, μία φράση που τη χρησιμοποιούσαμε με ακόμη μεγαλύτερο στόμφο, όταν είχαμε νεύρα μαζί τους. Όσο όμως περνούν τα χρόνια, οι υποχρεώσεις αυξάνονται, πολλοί από εμάς έχουμε αποκτήσει πλέον τα δικά μας παιδιά και έχουν αρχίσει τις δικές μας οικογένειες, όλο και περισσότερο χρησιμοποιούμε φράσεις που χρησιμοποιούσαν και οι γονείς μας ή έχουμε ίδιες αντιδράσεις πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Είναι η δύναμη της μίμησης ή μήπως κάτι που αφορά το DNA μας; Εν τέλει, μπορούμε να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο, αν οι αντιδράσεις μας αναγνωρίζουμε πως δεν είναι σωστές σε ορισμένα ζητήματα ή είμαστε καταδικασμένοι να αναπαράγουμε τις συμπεριφορές τους αργά ή γρήγορα; Διαβάστε παρακάτω:
Γιατί μοιάζουμε στους γονείς μας όσο μεγαλώνουμε;
Οι γονείς είναι τα πρώτα μας πρότυπα
Τα πρώτα χρόνια της ζωής μας οι γονείς αποτελούν ολόκληρο τον κόσμο μας. Μέσα από εκείνους μαθαίνουμε πώς λειτουργεί η καθημερινότητα, πώς εκφράζονται τα συναισθήματα, πώς αντιμετωπίζονται οι δυσκολίες και πώς χτίζονται οι ανθρώπινες σχέσεις.
Ένα μικρό παιδί δεν ακούει μόνο τις συμβουλές των γονιών του. Κυρίως παρατηρεί. Βλέπει πώς μιλούν, πώς θυμώνουν, πώς αγαπούν, πώς λύνουν προβλήματα και χωρίς να το καταλαβαίνει αρχίζει να αντιγράφει πολλές από αυτές τις συμπεριφορές.
Η εφηβεία φέρνει την ανάγκη για διαφοροποίηση
Καθώς μεγαλώνουμε, η εικόνα που έχουμε για τους γονείς αλλάζει. Εκείνοι που κάποτε έμοιαζαν αλάνθαστοι αρχίζουν να αποκτούν αδυναμίες στα μάτια μας. Η εφηβεία συνοδεύεται συχνά από την έντονη επιθυμία να αποδείξουμε ότι είμαστε διαφορετικοί.
Photo via: pexels.com (gülsüm)
Πολλοί νέοι δηλώνουν ότι δεν θέλουν να ακολουθήσουν το επάγγελμα των γονιών τους, να κάνουν τις ίδιες επιλογές ή να αποκτήσουν τα ίδια χαρακτηριστικά. Η ανάγκη για ανεξαρτησία είναι φυσιολογικό κομμάτι της προσωπικής εξέλιξης.
Γιατί τελικά ανακαλύπτουμε κοινά στοιχεία;
Παρότι προσπαθούμε να χαράξουμε τον δικό μας δρόμο, αρκετές φορές διαπιστώνουμε ότι αντιδρούμε όπως ακριβώς αντιδρούσαν οι γονείς μας. Μπορεί να χρησιμοποιούμε τις ίδιες εκφράσεις, να έχουμε παρόμοιες συνήθειες ή να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες με τον ίδιο τρόπο.
Αυτό συμβαίνει γιατί η προσωπικότητά μας διαμορφώνεται μέσα από δύο βασικούς παράγοντες: τη γενετική κληρονομιά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουμε. Τα γονίδια επηρεάζουν ορισμένες πλευρές του χαρακτήρα μας, ενώ η καθημερινή συμβίωση με τους γονείς μάς οδηγεί ασυνείδητα στην υιοθέτηση πολλών συμπεριφορών.
Δεν κληρονομούμε μόνο την εμφάνιση
Η ομοιότητα δεν περιορίζεται στα χαρακτηριστικά του προσώπου ή στο χρώμα των ματιών. Συχνά περνούν από γενιά σε γενιά στοιχεία όπως ο τρόπος σκέψης, η διαχείριση του άγχους, οι φόβοι, η αισιοδοξία ή η απαισιοδοξία, ακόμη και ο τρόπος που εκφράζουμε την αγάπη ή τον θυμό. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι προκαθορισμένα. Πρόκειται περισσότερο για προδιαθέσεις παρά για βεβαιότητες.
Η δύναμη της μίμησης
Οι άνθρωποι μαθαίνουν κυρίως μέσα από την παρατήρηση. Από τη βρεφική ηλικία ο εγκέφαλος αντιγράφει πρότυπα συμπεριφοράς που θεωρεί ασφαλή και αποτελεσματικά. Γι’ αυτό πολλές φορές, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, χρησιμοποιούμε τις ίδιες φράσεις που ακούγαμε στο σπίτι ή αντιδρούμε με παρόμοιο τρόπο σε αντίστοιχες καταστάσεις.
Τί μπορούμε να κάνουμε ώστε να μη γίνουμε ίδιοι αυτοί;
Όταν φοβόμαστε ότι θα επαναλάβουμε τα λάθη τους
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ανησυχούν επειδή μοιάζουν εξωτερικά στους γονείς τους. Αυτό που τους προβληματίζει είναι μήπως επαναλάβουν τις ίδιες λανθασμένες επιλογές. Παιδιά που μεγάλωσαν σε σπίτια με συνεχείς συγκρούσεις, εξαρτήσεις, υπερβολικό έλεγχο ή συναισθηματική απόσταση συχνά φοβούνται ότι κάποια στιγμή θα συμπεριφερθούν με τον ίδιο τρόπο στις δικές τους σχέσεις. Ο φόβος αυτός είναι απολύτως φυσιολογικός, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν δύσκολες εμπειρίες από την παιδική ηλικία.
Η επίγνωση αλλάζει τα πάντα
Το γεγονός ότι αναγνωρίζουμε μια συμπεριφορά σημαίνει πως έχουμε ήδη κάνει το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για να τη διαχειριστούμε. Ένας άνθρωπος που αντιλαμβάνεται ότι γίνεται υπερβολικά αγχώδης, αυστηρός ή φοβικός έχει τη δυνατότητα να δουλέψει πάνω σε αυτές τις πλευρές του χαρακτήρα του. Η αυτογνωσία λειτουργεί ως αντίβαρο στην αυτόματη επανάληψη των ίδιων μοτίβων.
Η ζωή μάς διαμορφώνει συνεχώς
Οι γονείς αποτελούν μόνο μία από τις πολλές επιρροές που δεχόμαστε. Οι φίλοι, οι σύντροφοι, οι εμπειρίες, οι σπουδές, η εργασία, οι δυσκολίες αλλά και οι επιτυχίες αλλάζουν συνεχώς τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο. Κάθε νέα εμπειρία προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στην προσωπικότητά μας και μας απομακρύνει από την ιδέα ότι είμαστε ένα απλό αντίγραφο της οικογένειάς μας.
Προσοχή στις «ταμπέλες»
Αρκετοί άνθρωποι μεγαλώνουν ακούγοντας φράσεις όπως «είσαι ίδιος ο πατέρας σου», «έχεις τον χαρακτήρα της μητέρας σου» ή «θα καταλήξεις όπως εκείνοι». Τέτοιες διαρκείς συγκρίσεις μπορούν να λειτουργήσουν σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Όταν κάποιος πιστεύει ότι δεν μπορεί να αλλάξει, συχνά σταματά ακόμη και να προσπαθεί.
Μοιάζουμε, αλλά δεν είμαστε ίδιοι
Η ομοιότητα με τους γονείς είναι ένα φυσικό μέρος της ανθρώπινης εξέλιξης. Κουβαλάμε στοιχεία τους στην εμφάνιση, στον χαρακτήρα και στις συνήθειές μας, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε καταδικασμένοι να επαναλάβουμε την ίδια ζωή. Ο κάθε άνθρωπος χτίζει τη δική του πορεία μέσα από τις προσωπικές του επιλογές, τις εμπειρίες και τις αποφάσεις του. Η οικογένεια μάς δίνει την αφετηρία, όχι όμως και τον τελικό προορισμό.
Είμαστε τελικά προορισμένοι να μοιάσουμε στους γονείς μας;
Σε έναν βαθμό, ναι. Είναι φυσικό να κουβαλάμε στοιχεία των ανθρώπων που μας έφεραν στον κόσμο και μας μεγάλωσαν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ζωή μας είναι προκαθορισμένη. Οι γονείς μάς προσφέρουν τις πρώτες βάσεις της προσωπικότητάς μας, όμως οι επιλογές που κάνουμε, οι εμπειρίες που αποκτούμε και οι άνθρωποι που συναντάμε στην πορεία διαμορφώνουν τη δική μας ξεχωριστή ταυτότητα.
Στο τέλος, δεν είναι το πόσο μοιάζουμε στους γονείς μας που καθορίζει τη ζωή μας, αλλά το πώς επιλέγουμε να αξιοποιήσουμε όλα όσα πήραμε από εκείνους. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να αγκαλιάζουμε τις ατέλειές μας και να προσπαθούμε να τις βελτιώσουμε. Μη θεωρείτε λανθασμένα, ότι επειδή μοιάσατε στους γονείς σας, δεν υπάρχει περιθώριο βελτίωσης. Δείτε εδώ τις συμβουλές ψυχολόγου.
Σχετικά άρθρα:
- Τί είναι η συναισθηματική διαθεσιμότητα και τί σημαίνει να είσαι πραγματικά παρόν στη ζωή σου; Ψυχολόγος εξηγεί
- Η δανέζικη συνήθεια που βοηθά να ηρεμεί η ψυχή και το μυαλό μόλις μπαίνεις σπίτι
- Όταν μέσα στη ρουτίνα χάνεις τον εαυτό σου: Οι μικρές πράξεις που σε επαναφέρουν σε εσένα και σου θυμίζουν το νόημα της ζωής
- Πώς μπορείς να βοηθήσεις έναν ηλικιωμένο που έχασε το άλλο του μισό να αντιμετωπίσει το πένθος
- Το ψέμα δεν είναι η εύκολη λύση: Είναι η αρχή για ένα πόλεμο συναισθημάτων που σίγουρα κουράζει περισσότερο από την αλήθεια
- Οι σκέψεις μας δεν αντανακλούν στη πραγματικότητα: Ψυχολόγος εξηγεί πως μπορούμε να δραπετεύσουμε από το ίδιο μας το μυαλό