Γιάννης Ξηντάρας, Ψυχολόγος
Όταν αισθανόμαστε ότι προσφέρουμε περισσότερα από όσα λαμβάνουμε, είναι εύκολο να αρχίσουμε να μετράμε τις υποχρεώσεις, τις υποχωρήσεις και τις προσπάθειές μας. Σιγά σιγά, η καθημερινότητα γεμίζει παράπονα και η συντροφικότητα μοιάζει με έναν ατελείωτο λογαριασμό που κανείς δεν θέλει να πληρώνει μόνος του. Είναι, όμως, το ζητούμενο να αποδείξουμε ποιος κάνει περισσότερα ή να καταλάβουμε τι χρειάζεται να αλλάξει, ώστε να αισθανόμαστε και οι δύο ότι έχουμε έναν άνθρωπο δίπλα μας;
«Εγώ έκανα τις δουλειές του σπιτιού όλη την εβδομάδα. Εσύ τι έκανες; Ναι, αλλά εγώ πήγα τα παιδιά στις δραστηριότητές τους και έκανα και τα ψώνια.Και ποιος κανόνισε όλα τα υπόλοιπα;» Η συζήτηση μπορεί να συνεχιστεί για αρκετή ώρα, με τον καθένα να προσθέτει στον κατάλογο όσα έχει κάνει, όσα έχει αναλάβει και όσα πιστεύει ότι ο άλλος έχει παραλείψει.
Στο τέλος, το αρχικό ζήτημα μπορεί να έχει σχεδόν ξεχαστεί. Εκείνο που μένει είναι η αίσθηση ότι ο καθένας προσπαθεί να αποδείξει πως έχει προσφέρει περισσότερα.
Αυτή η μικρή καθημερινή σκηνή είναι γνώριμη σε πολλά ζευγάρια. Άλλοτε αφορά τις δουλειές του σπιτιού, άλλοτε τα παιδιά, τα οικονομικά, τον ελεύθερο χρόνο ή ακόμη και τις συναισθηματικές πρωτοβουλίες μέσα στη σχέση.
Όταν η σχέση γίνεται ένας διαρκής λογαριασμός
«Εγώ είμαι πάντα αυτός που προτείνει να βγούμε.» «Εγώ σε παίρνω πρώτος τηλέφωνο.» «Εγώ υποχωρώ κάθε φορά που διαφωνούμε.»
Κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, μπορεί να αρχίσουμε να κρατάμε έναν άτυπο λογαριασμό. Στη μία πλευρά βρίσκονται όσα προσφέρουμε εμείς και στην άλλη όσα θεωρούμε ότι προσφέρει ο σύντροφός μας.Και φυσικά, θέλουμε ο λογαριασμός να βγαίνει δίκαιος.
Όταν η σχέση γίνεται ένας διαρκής λογαριασμός
Αυτό από μόνο του δεν είναι παράλογο. Η αμοιβαιότητα αποτελεί σημαντικό στοιχείο μιας συντροφικής σχέσης. Είναι φυσικό να θέλουμε να αισθανόμαστε ότι ο άλλος αναγνωρίζει την προσπάθειά μας, ενδιαφέρεται για τις ανάγκες μας και συμμετέχει στις κοινές ευθύνες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ανάγκη για δικαιοσύνη μετατρέπεται σε μια διαρκή διαδικασία καταμέτρησης. Τότε ακόμη και μια πράξη φροντίδας μπορεί να χάσει κάτι από τον αυθορμητισμό της. Κάνουμε κάτι για τον σύντροφό μας, αλλά ταυτόχρονα παρακολουθούμε αν το εκτίμησε αρκετά, αν θα κάνει κάτι αντίστοιχο για εμάς ή αν για άλλη μια φορά βρεθήκαμε στη θέση εκείνου που προσφέρει περισσότερο.
Μερικές φορές αυτή η στάση συνδέεται με μια βαθύτερη αίσθηση αδικίας. Ένας άνθρωπος που αισθάνεται ότι οι ανάγκες του παραμερίζονται συστηματικά μπορεί να αρχίσει να προσέχει πολύ περισσότερο κάθε μικρή ανισορροπία. Θυμάται ποιος ανέλαβε τι, ποιος έκανε πίσω στην τελευταία διαφωνία, ποιος θυσίασε τον προσωπικό του χρόνο.
Πότε η άνιση κατανομή των ευθυνών γίνεται πραγματικό πρόβλημα;
Δεν είναι απαραίτητα μικροπρέπεια. Μπορεί να είναι ο τρόπος με τον οποίο προσπαθεί να δώσει μορφή σε ένα παράπονο που δεν έχει καταφέρει να εκφράσει διαφορετικά. Και εδώ χρειάζεται προσοχή. Είναι εύκολο να πούμε ότι η αγάπη δεν πρέπει να μετριέται.
Όμως υπάρχουν σχέσεις στις οποίες η κατανομή των ευθυνών είναι πραγματικά άνιση. Ένας σύντροφος μπορεί να αναλαμβάνει σχεδόν μόνος του τη φροντίδα των παιδιών, την οργάνωση του σπιτιού ή τη διαχείριση της καθημερινότητας, ενώ ο άλλος έχει πολύ περισσότερο προσωπικό χρόνο. Σε μια τέτοια περίπτωση, η συζήτηση για το ποιος κάνει τι είναι απαραίτητη.
Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στον σκοπό της. Άλλο είναι να προσπαθούμε να καταλάβουμε αν οι ευθύνες μας μοιράζονται δίκαια και να αναζητούμε μια καλύτερη συμφωνία, και άλλο να συγκεντρώνουμε διαρκώς αποδείξεις ότι ο άλλος μάς χρωστάει. Στην πρώτη περίπτωση προσπαθούμε να λύσουμε ένα κοινό πρόβλημα. Στη δεύτερη, κινδυνεύουμε να αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον σαν αντίπαλο σε μια διαπραγμάτευση που δεν τελειώνει ποτέ.
Πώς να εκφράσουμε τα παράπονά μας χωρίς να κατηγορούμε τον σύντροφό μας
Υπάρχει, βέβαια, και κάτι ακόμη που κάνει αυτή τη λογιστική ιδιαίτερα δύσκολη: οι άνθρωποι δεν αντιλαμβανόμαστε πάντοτε με τον ίδιο τρόπο την προσφορά. Ο ένας μπορεί να θεωρεί σημαντικό ότι εργάζεται πολλές ώρες για την οικονομική ασφάλεια της οικογένειας. Ο άλλος μπορεί να αισθάνεται ότι σηκώνει σχεδόν ολόκληρο το βάρος της καθημερινής οργάνωσης.
Κάποιος μπορεί να προσφέρει κυρίως πρακτική βοήθεια, ενώ ο σύντροφός του να χρειάζεται περισσότερο χρόνο, ενδιαφέρον ή συναισθηματική παρουσία. Έτσι, δύο άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται ταυτόχρονα ότι προσφέρουν πολλά και ότι δεν παίρνουν αρκετά.Και οι δύο εμπειρίες μπορεί να είναι ειλικρινείς.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η συζήτηση χρειάζεται να προχωρά πέρα από τους αριθμούς. Αντί να περιοριζόμαστε στο «εγώ έκανα περισσότερα», έχει αξία να προσπαθούμε να εξηγήσουμε τι ακριβώς μας λείπει.
«Αισθάνομαι ότι έχω αναλάβει πάρα πολλά και κουράζομαι.» «Θα ήθελα να αναγνωρίζεις περισσότερο την προσπάθειά μου.» «Μου λείπει να παίρνεις κι εσύ κάποιες πρωτοβουλίες για εμάς.»
Αυτές οι φράσεις ανοίγουν μια διαφορετική συζήτηση. Μιλούν για ανάγκες, συναισθήματα και συγκεκριμένες δυσκολίες, αντί να προσπαθούν να αποδείξουν ποιος έχει δίκιο. Βέβαια, οι καλές προθέσεις δεν αρκούν από μόνες τους. Αν ένα ζευγάρι διαπιστώνει ότι υπάρχει σταθερή ανισορροπία, χρειάζονται και πρακτικές αλλαγές. Μια πιο δίκαιη κατανομή των υποχρεώσεων, σαφέστερες συμφωνίες και πραγματική συμμετοχή και των δύο.
Η συντροφικότητα δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην κατανόηση του ενός για τις δυσκολίες του άλλου. Χρειάζεται και η καθημερινή εμπειρία ότι δεν είμαστε μόνοι απέναντι στις κοινές μας ευθύνες. Από την άλλη πλευρά, ακόμη και στις πιο ισορροπημένες σχέσεις θα υπάρξουν περίοδοι που ο ένας θα προσφέρει περισσότερο.
Μια ασθένεια, μια επαγγελματική δυσκολία, μια προσωπική κρίση ή μια περίοδος έντονης κούρασης μπορεί να αλλάξει προσωρινά τις δυνατότητες του καθενός. Η αμοιβαιότητα δεν σημαίνει ότι κάθε ημέρα πρέπει να μοιράζονται όλα ακριβώς στη μέση.
Σημαίνει περισσότερο ότι, κοιτάζοντας τη σχέση μέσα στον χρόνο, μπορούμε και οι δύο να αισθανόμαστε πως ο άλλος ενδιαφέρεται πραγματικά για εμάς και πως οι ανάγκες μας έχουν θέση στην κοινή μας ζωή. Ίσως λοιπόν αξίζει να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει όταν αρχίζουμε να κρατάμε λογαριασμό μέσα στη σχέση μας.
Τι είναι αυτό που προσπαθούμε να μετρήσουμε; Τον χρόνο, την προσπάθεια, τις υποχωρήσεις; Ή μήπως προσπαθούμε να βεβαιωθούμε ότι ο άλλος βλέπει όσα κάνουμε και ότι η δική μας παρουσία έχει αξία για εκείνον;
Γιατί πίσω από έναν κατάλογο παραπόνων μπορεί να βρίσκεται μια πολύ απλή ανθρώπινη ανάγκη: να αισθανόμαστε ότι η προσφορά μας αναγνωρίζεται και ότι μπορούμε κι εμείς, όταν χρειαστεί, να στηριχθούμε στον άνθρωπό μας.
Και αυτή η ανάγκη αξίζει να ακουστεί, χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά να προηγείται ένας ολόκληρος απολογισμός. Γράφει ο Ψυχολόγος- Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας