Έλενα Τριανταφύλλου
Οι περισσότεροι όταν σκεφτόμαστε τον μπαμπά μας, τον σκεφτόμαστε με αγάπη και η πατρική φιγούρα συνήθως μας δίνει στήριξη και καθοδήγηση. Τί γίνεται όμως όταν ο ίδιος ο πατέρας αντί για καταφύγιο στα παιδιά γίνεται πηγή φόβου και ανασφάλειας. Ο ναρκισσισμός δεν είναι απλά εγωισμός, αλλά μία βαθιά συμπεριφορική διαταραχή που μπορεί να δηλητηριάσει τη καθημερινότητα μίας οικογένειας.
Όταν ένας μπαμπάς είναι νάρκισσος, τα παιδιά παύουν να αντιμετωπίζονται ως αυτόνομες προσωπικότητες, αλλά σαν αξεσουάρ της δικής του προβολής. Στο παρακάτω άρθρο αναλύουμε τις αόρατες αλλά βαθιές πληγές που αφήνει ένας ναρκισσιστής στη ψυχή των παιδιών του, πώς επηρεάζει την ενήλικη ζωή τους και με ποιους τρόπους μπορούμε να τα προστατεύσουμε. Διαβάστε παρακάτω:
Τα χαρακτηριστικά του νάρκισσου μπαμπά
Ανάγκη για θαυμασμό και επιβεβαίωση
Ένας πατέρας με ναρκισσισμό δεν αντλεί σταθερή αυτοεκτίμηση από μέσα του, αλλά από την εικόνα που βλέπουν οι άλλοι. Έτσι, χρειάζεται συνεχώς εξωτερική επιβεβαίωση για να νιώθει ότι «αξίζει». Αυτό μπορεί να φαίνεται σαν υπερβολική ενασχόληση με το πώς τον βλέπουν οι άλλοι, με τις επιτυχίες του ή με το κύρος του. Μέσα στην οικογένεια, αυτό μεταφράζεται συχνά σε ανάγκη τα παιδιά να τον θαυμάζουν ή να αναγνωρίζουν συνεχώς την αξία του, αλλιώς μπορεί να γίνεται ψυχρός ή αποστασιοποιημένος.
Δυσκολία στην ενσυναίσθηση
Η έλλειψη ενσυναίσθηση δεν υποδηλώνει πλήρης απουσία συναισθήματος, αλλά δυσκολία στο να «μπει στη θέση του άλλου». Σε αυτό το πλαίσιο, ο πατέρας μπορεί να βλέπει τα συναισθήματα των παιδιών σαν υπερβολικά, αδιάφορα ή δευτερεύοντα. Αν κάτι δεν ταιριάζει με τη δική του οπτική, τείνει να το υποβαθμίζει. Για παράδειγμα, ένα παιδί που ζητά υποστήριξη μπορεί να αντιμετωπιστεί ως αδύναμο ή υπερβολικό, επειδή εκείνος δεν συντονίζεται συναισθηματικά με την ανάγκη του.
Ανάγκη για έλεγχο
Ο έλεγχος λειτουργεί σαν μηχανισμός σταθερότητας για τον ίδιο. Όταν ελέγχει το περιβάλλον, νιώθει ότι διατηρεί και την εικόνα του ισχυρού ή ικανού. Έτσι, μπορεί να παρεμβαίνει σε επιλογές των παιδιών (σπουδές, φιλίες, αποφάσεις), όχι πάντα από ενδιαφέρον αλλά από ανάγκη διατήρησης εξουσίας. Η ανεξαρτησία των παιδιών μπορεί να του προκαλεί άγχος ή απειλή, γιατί μειώνει τον έλεγχο που έχει πάνω τους.
Ευαισθησία στην κριτική
Η κριτική βιώνεται συχνά ως απειλή στην ταυτότητά του. Ακόμη και μία ήπια παρατήρηση μπορεί να ενεργοποιήσει έντονη άμυνα, θυμό ή ειρωνεία. Αντί να επεξεργαστεί αυτό που ακούει, μπορεί να προσπαθήσει να το απορρίψει ή να το αντιστρέψει, ώστε να προστατεύσει την εικόνα του εαυτού του. Αυτό κάνει τον διάλογο δύσκολο, γιατί η συζήτηση δεν μένει στο περιεχόμενο αλλά γίνεται προσωπική σύγκρουση.
Photo via: pexels.com (Helena Lopes)
Συναισθηματική αστάθεια στη συμπεριφορά
Η συμπεριφορά μπορεί να αλλάζει απότομα ανάλογα με το αν νιώθει ότι «τροφοδοτείται» η ανάγκη του για θαυμασμό. Όταν νιώθει ότι τον εκτιμούν, μπορεί να είναι ζεστός, γενναιόδωρος ή υπερβολικά υποστηρικτικός. Όταν όμως δεν λαμβάνει αυτή την επιβεβαίωση, μπορεί να γίνει ψυχρός, επικριτικός ή απορριπτικός. Αυτή η εναλλαγή δημιουργεί ένα απρόβλεπτο συναισθηματικό περιβάλλον.
Υποτίμηση των αναγκών των παιδιών
Σε αυτό το μοτίβο, οι ανάγκες των παιδιών συχνά δεν αντιμετωπίζονται ως ισότιμες. Μπορεί να θεωρούνται «λιγότερο σημαντικές» σε σχέση με τις δικές του ανάγκες ή στόχους. Το παιδί δεν βιώνεται πάντα ως ξεχωριστή προσωπικότητα, αλλά περισσότερο ως μέρος της δικής του εικόνας ως πατέρα. Έτσι, αυτό που θέλει ή αισθάνεται το παιδί μπορεί να παραμερίζεται αν δεν συμφωνεί με το αφήγημα του ίδιου.
Δυσκολία στην αποδοχή της ανεξαρτησίας
Η ανεξαρτησία των παιδιών σημαίνει ότι εκείνα παίρνουν αποφάσεις χωρίς εκείνον, κάτι που μπορεί να βιώνεται ως απώλεια ελέγχου ή κύρους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επικριτικά ξεσπάσματα ή συναισθηματική πίεση προς το παιδί ώστε να παραμείνει «κοντά» και εξαρτημένο. Στην ουσία, δυσκολεύεται να αποδεχτεί ότι το παιδί αποτελεί ξεχωριστή οντότητα από εκείνον.
Εγωκεντρική οπτική των καταστάσεων
Οι εμπειρίες της οικογένειας φιλτράρονται από το πώς επηρεάζουν τον ίδιο. Ακόμη και γεγονότα που αφορούν τα παιδιά μπορεί να ερμηνεύονται με βάση το πώς τον κάνουν να φαίνεται ή να νιώθει. Αυτό δημιουργεί μια δυναμική όπου η δική του ερμηνεία έχει μεγαλύτερο βάρος από την πραγματική εμπειρία των άλλων μελών της οικογένειας.
Ο πατέρας-ανταγωνιστής και η ανάγκη υπεροχής
Ένα από τα λιγότερο ορατά αλλά βαθιά επώδυνα πρόσωπα του ναρκισσιστή πατέρα είναι αυτό του ανταγωνιστή. Πρόκειται για τον πατέρα που δεν μπορεί να αποδεχτεί την πρόοδο ή την επιτυχία του παιδιού του, ιδιαίτερα όταν αυτή απειλεί τη δική του εικόνα ή πρωτοκαθεδρία. Η σχέση δεν είναι πλέον σχέση ενθάρρυνσης, αλλά πεδίο σύγκρισης και έμμεσης αντιπαλότητας. Αντί να ενθαρρύνει το παιδί του, ο πατέρας-ανταγωνιστής το υπονομεύει διακριτικά.
Οι επιπτώσεις στη ψυχολογία των παιδιών
Χαμηλή αυτοεκτίμηση
Τα παιδιά συχνά μεγαλώνουν με την αίσθηση ότι δεν είναι ποτέ αρκετά καλά. Η αγάπη και η αποδοχή μπορεί να μοιάζουν εξαρτημένες από τις επιδόσεις, την υπακοή ή την ικανότητά τους να ικανοποιούν τις προσδοκίες του πατέρα. Ως αποτέλεσμα, αναπτύσσουν αμφιβολίες για την αξία τους και αναζητούν συνεχώς επιβεβαίωση από τους άλλους.
Άγχος και συνεχής επαγρύπνηση
Η απρόβλεπτη συμπεριφορά ενός νάρκισσου πατέρα μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον ανασφάλειας. Το παιδί μαθαίνει να παρακολουθεί συνεχώς τη διάθεση του πατέρα για να αποφύγει τις συγκρούσεις ή την κριτική. Αυτή η διαρκής επαγρύπνηση μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο άγχος και δυσκολία στη χαλάρωση.
Ενοχές και τάση να κατηγορούν τον εαυτό τους
Πολλά παιδιά πιστεύουν ότι ευθύνονται για τις εντάσεις μέσα στην οικογένεια. Όταν ο γονέας μεταφέρει τις ευθύνες στους άλλους ή υποτιμά τα συναισθήματα του παιδιού, το παιδί συχνά καταλήγει να κατηγορεί τον εαυτό του για προβλήματα που δεν δημιούργησε.
Δυσκολία στην έκφραση συναισθημάτων
Όταν τα συναισθήματα δεν αναγνωρίζονται ή επικρίνονται, το παιδί μαθαίνει να τα καταπιέζει. Ως ενήλικας μπορεί να δυσκολεύεται να εκφράσει λύπη, θυμό, φόβο ή ανάγκες, καθώς έχει συνδέσει τη συναισθηματική έκφραση με την απόρριψη ή την κριτική.
Φόβος της αποτυχίας
Η υπερβολική έμφαση στην επιτυχία και στην τελειότητα μπορεί να δημιουργήσει έντονο φόβο αποτυχίας. Το παιδί αισθάνεται ότι η αξία του εξαρτάται από τις επιδόσεις του και δυσκολεύεται να αποδεχθεί τα λάθη ως φυσικό μέρος της ζωής.
Δυσκολία στη δημιουργία υγιών σχέσεων
Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε τέτοιο περιβάλλον μπορεί να δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους άλλους ή να θέσουν όρια στις σχέσεις τους. Ορισμένα γίνονται υπερβολικά υποχωρητικά, ενώ άλλα αποφεύγουν τη συναισθηματική εγγύτητα από φόβο μήπως πληγωθούν.
Τάση να αναλαμβάνουν υπερβολικές ευθύνες
Πολλά παιδιά αναλαμβάνουν από νωρίς τον ρόλο του «ώριμου» μέλους της οικογένειας. Μαθαίνουν να φροντίζουν τους άλλους, να καταπιέζουν τις δικές τους ανάγκες και να αισθάνονται υπεύθυνα για την ψυχική κατάσταση των γονέων τους.
Δυσκολία στη διαμόρφωση ταυτότητας
Όταν οι επιθυμίες και οι επιλογές του παιδιού παραμερίζονται, μπορεί να δυσκολευτεί να ανακαλύψει ποιο πραγματικά είναι και τι θέλει από τη ζωή. Ως ενήλικας ενδέχεται να νιώθει σύγχυση σχετικά με τις ανάγκες, τους στόχους και τις προσωπικές του επιθυμίες.
Κατάθλιψη και συναισθηματική εξάντληση
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χρόνια έλλειψη συναισθηματικής υποστήριξης μπορεί να συνδεθεί με καταθλιπτικά συμπτώματα, αίσθημα κενού, μοναξιά ή μειωμένη ψυχική ανθεκτικότητα. Η συνεχής προσπάθεια να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις του γονέα μπορεί να οδηγήσει σε ψυχική εξουθένωση.
Πώς μπορεί να βοηθήσει μία μαμά το παιδί
Να επικυρώνει τα συναισθήματα του παιδιού
Το παιδί χρειάζεται να ακούσει ότι τα συναισθήματά του είναι πραγματικά και σημαντικά. Όταν φοβάται, στενοχωριέται ή θυμώνει, η μητέρα μπορεί να το βοηθήσει λέγοντας ότι κατανοεί αυτό που νιώθει και ότι έχει δικαίωμα να εκφράζει τα συναισθήματά του. Αυτή η συναισθηματική επιβεβαίωση βοηθά το παιδί να εμπιστευτεί τον εαυτό του.
Να προσφέρει άνευ όρων αποδοχή
Ένα παιδί που μεγαλώνει με κριτική ή υπερβολικές απαιτήσεις συχνά συνδέει την αξία του με τις επιδόσεις του. Η μητέρα μπορεί να ενισχύσει την αυτοεκτίμησή του δείχνοντας ότι η αγάπη και η αποδοχή δεν εξαρτώνται από τους βαθμούς, τις επιτυχίες ή την τελειότητα.
Να ενισχύει την αυτοεκτίμηση
Είναι σημαντικό να αναγνωρίζει τις προσπάθειες, τις ικανότητες και τα θετικά στοιχεία του παιδιού. Η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης δεν βασίζεται στον υπερβολικό έπαινο, αλλά στην ειλικρινή αναγνώριση των δυνατοτήτων και της προσωπικότητάς του.
Να διδάσκει ότι τα συναισθήματα δεν είναι αδυναμία
Σε οικογένειες όπου τα συναισθήματα υποτιμώνται, τα παιδιά συχνά μαθαίνουν να τα κρύβουν. Η μητέρα μπορεί να δείξει ότι η λύπη, ο φόβος, ο θυμός ή η απογοήτευση αποτελούν φυσιολογικά συναισθήματα που αξίζουν σεβασμό και έκφραση.
Να βοηθά το παιδί να θέτει όρια
Το παιδί χρειάζεται να μάθει ότι έχει δικαίωμα να εκφράζει τη γνώμη του, να λέει «όχι» και να προστατεύει τον προσωπικό του χώρο. Η μητέρα μπορεί να το ενθαρρύνει, να αναγνωρίζει τις ανάγκες του και να σέβεται τα δικά του όρια αλλά και των άλλων.
Να μην εμπλέκει το παιδί στις συγκρούσεις των ενηλίκων
Το παιδί δεν πρέπει να γίνεται διαμεσολαβητής, σύμμαχος ή υποστηρικτής σε συγκρούσεις μεταξύ των γονέων. Η προστασία του από τις εντάσεις το βοηθά να διατηρήσει τη συναισθηματική του ασφάλεια.
Δείτε ακόμα Τα παιδιά δεν θέλουν τέλειους γονείς: Μία αληθινή και αυθόρμητη σχέση μαζί τους χρειάζονται
Να ενθαρρύνει την ανεξαρτησία του
Η μητέρα μπορεί να στηρίζει το παιδί στις επιλογές και στα ενδιαφέροντά του, επιτρέποντάς του να αναπτύξει τη δική του ταυτότητα. Η αίσθηση ότι μπορεί να σκέφτεται και να αποφασίζει για τον εαυτό του ενισχύει την αυτονομία και την αυτοπεποίθηση.
Να αποτελεί σταθερό και ασφαλές πρόσωπο
Η συνέπεια, η ηρεμία και η προβλεψιμότητα προσφέρουν στο παιδί ένα αίσθημα ασφάλειας. Όταν γνωρίζει ότι υπάρχει ένας γονέας που το ακούει, το κατανοεί και το στηρίζει, μπορεί να διαχειριστεί πιο αποτελεσματικά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει.
Να αναζητήσει βοήθεια όταν χρειάζεται
Εάν το παιδί εμφανίζει έντονο άγχος, θλίψη, προβλήματα συμπεριφοράς ή δυσκολίες στις σχέσεις του, η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη. Παράλληλα, η συμβουλευτική υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει και τη μητέρα να διαχειριστεί τις δυσκολίες του οικογενειακού περιβάλλοντος.
Να φύγει μακριά του και η ίδια
Φυσικά όσο καλή διάθεση κι αν έχει μία μητέρα να στηρίξει και να βοηθήσει το παιδί της, το πρόβλημα δεν πρόκειται να λυθεί αν συνεχίζουν να ζουν όλοι κάτω από την ίδια στέγη. Η ίδια λοιπόν θα πρέπει να είναι εκείνη που θα δώσει το παράδειγμα στο παιδί, αποφασίζοντας να βάλει όρια και να πάρει αποστάσεις ασφαλείας από τον νάρκισσο πατέρα.
Αν το παιδί βλέπει ότι η μητέρα του ανέχεται συμπεριφορές, το ίδιο θα κάνει κι εκείνο, αφού στο δίπολο μπαμπάς – μαμά, με έναν μπαμπά νάρκισσο, πολλές φορές τα παιδιά έχουν ως πρότυπο τη μαμά, αφού εκείνη είναι που τους προσφέρει την ασφάλεια και την αποδοχή.
Τί μπορεί να προκαλέσει στην ενήλικη ζωή του
Η σιωπηλή πληγή – Το παιδί που δεν ένιωσε ποτέ αρκετό
Μεγαλώνοντας με έναν πατέρα που έχει ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, το παιδί διαμορφώνει βαθιά, σχεδόν ανεξίτηλα, εσωτερικά σχήματα όπως: «Δεν αξίζω αν δεν αποδίδω», «Η αγάπη είναι ανταμοιβή, όχι δικαίωμα», «Δεν πρέπει να στενοχωρώ τον άλλον με τα συναισθήματά μου». Έτσι διαμορφώνεται ένας ενήλικος που μπορεί να μοιάζει επιτυχημένος, αλλά να ζει κάτω από ένα πέπλο διαρκούς αυτοαμφισβήτησης.
Το τραύμα της ακύρωσης και της απουσίας
Το τραύμα εδώ δεν είναι πάντα φανερό. Δεν υπάρχει απαραίτητα φωνή ή ξύλο. Υπάρχει, όμως, μια συνεχής αίσθηση απογοήτευσης που το παιδί νιώθει πως το ίδιο την προκαλεί. Ένας πατέρας που δεν σε βλέπει, σε ακυρώνει με το βλέμμα ή την απουσία του. Το «δεν είσαι ό,τι περίμενα» πλανάται διαρκώς στον αέρα.
Το βάρος ενός ανύπαρκτου πατέρα
Τα παιδιά ναρκισσιστών πατέρων δεν κουβαλούν μόνο τις αναμνήσεις μιας δύσκολης παιδικής ηλικίας. Συχνά κουβαλούν κι ένα εσωτερικευμένο μοντέλο σχέσης. Μια πατρική φωνή που συνεχίζει να μιλά, ακόμη και όταν εκείνος απουσιάζει από τη ζωή τους. Το αποτέλεσμα είναι ένας ενήλικας που παλεύει με:
- Ενοχές και ανασφάλεια.
- Παθολογική τελειοθηρία.
- Επιθετικότητα, παθητικότητα ή αδυναμία εμπιστοσύνης.
Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους νιώθουν μια διαρκή ανάγκη επιβεβαίωσης. Ποτέ δεν την έλαβαν από τον πρώτο και πιο καθοριστικό ανδρικό καθρέφτη: τον πατέρα τους. Νιώθουν πως πρέπει να αποδεικνύουν την αξία τους μέσα από επιδόσεις. Όμως ό,τι κι αν κατακτήσουν, κάτι μέσα τους ψιθυρίζει: «Δεν είναι αρκετό».
Αυτοϋπονόμευση και τοξικές σχέσεις
Άλλοι καταλήγουν να αυτοϋπονομεύονται, θεωρώντας ότι δεν δικαιούνται να ευτυχήσουν. Έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου η αγάπη ήταν όρος και όχι δώρο. Έτσι, φτιάχνουν σχέσεις όπου αναπαράγουν αυτό που γνώρισαν: επιλέγουν ανθρώπους που δεν τους βλέπουν ή που τους απαξιώνουν με τρόπο γνώριμο.
Φυσικά οι τοξικές σχέσεις δεν αφορούν μόνο τα παιδιά που μεγάλωσαν με γονείς νάρκισσους. Δυστυχώς παρά την ενημέρωση, πολλοί είναι εκείνοι που δεν μπορούν να καταλάβουν αν βρίσκονται ή όχι σε μία τοξική σχέση και πώς μπορούν να φύγουν από αυτήν. Εδώ θα δεις όλες τις πληροφορίες.
Σχετικά άρθρα:
- Τα λάθη των γονιών στη διαπαιδαγώγηση που μετατρέπουν ένα παιδί σε νάρκισσο
- Πώς είναι να μεγαλώνεις με μητέρα νάρκισσο
- Μήπως το παιδί μου είναι νάρκισσος; Τα ανησυχητικά σημάδια
- Πώς να καταλάβω ότι έχω σχέση με νάρκισσο; Τα σημάδια που πάντα πέφτουν μέσα
- Δείτε όλους τους λόγους που οι τοξικοί άνθρωποι δεν ικανοποιούνται με τίποτα
- Εγωκεντρική συμπεριφορά εφήβων: Γιατί συμβαίνει αυτό
Εσείς έχετε συναναστραφεί ποτέ με κάποιον νάρκισσο; Ποια ήταν η εμπειρία σας; Πείτε μας στα σχόλια.
Δείτε όλα τα άρθρα για τη παιδική ψυχολογία στο daddy-cool.gr
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου χωρίς τη γραπτή άδεια από τον εκδότη.